Tại sao nói dối giúp bạn dễ vượt qua phỏng vấn hơn
Có nên nói dối trong quá trình tham gia phỏng vấn?
Chào mừng đến với thế giới phỏng vấn tech, nơi sự thật không phải lúc nào cũng là yếu tố quyết định. Tôi nói điều này ngay từ đầu cho rõ: bài viết này không khuyến khích gian dối hay lừa đảo. Đây là góc nhìn thực tế về cách phỏng vấn software engineer đang vận hành, dựa trên trải nghiệm chung của cộng đồng trong ngành và một số số liệu tuyển dụng đã được công bố.
Một câu trả lời có thể quyết định cả cuộc phỏng vấn
Bạn đã từng ngồi trước màn hình Zoom và bị hỏi: “Bạn đã từng dùng Kubernetes trong production chưa?”
Trong khi thực tế, bạn chỉ mới deploy vài service trên Minikube vào cuối tuần trước.
Nếu trả lời thẳng rằng bạn chưa từng dùng trong production, cuộc phỏng vấn rất có thể kết thúc bằng một nụ cười lịch sự và một email từ chối sau đó. Nhưng nếu bạn trả lời rằng mình đã làm việc với Kubernetes trong một số dự án cá nhân, quen với orchestration, deploy và monitoring, thì cuộc trò chuyện thường sẽ tiếp tục.
Sự khác biệt ở đây không nằm ở việc bạn có gian dối hay không. Nó nằm ở cách bạn kể câu chuyện về trải nghiệm của mình.
Khi phỏng vấn không phải là bài kiểm tra sự trung thực
Phỏng vấn thông thường là một trò chơi tín hiệu bởi lẽ recruiter và hiring manager không có đủ thời gian để kiểm chứng từng chi tiết kỹ thuật.
Theo LinkedIn Talent Solutions, trung bình một recruiter chỉ dành khoảng 6 đến 8 giây để scan một CV trước khi quyết định có đọc tiếp hay không. Trong khoảng thời gian đó, họ không tìm người trung thực nhất. Họ tìm người trông có vẻ phù hợp nhất với nhu cầu hiện tại.
Bản thân tôi với nhiều lần ở vai trò người phỏng vấn thì thường bị đặt dưới áp lực về thời gian: “Tốn ít thời gian nhất nhưng có thể lựa chọn được người phù hợp nhất”. Là một quản lý trong lĩnh vực IT thì phỏng vấn ứng viên không phải là “scope of work” mà chỉ là phần “addons” khi mà team cần scale up hoặc thay thế (backfill) nhân sự ra đi. Chính vì thế tôi luôn có gắng tìm cách tránh phung phí quá nhiều thời gian vào các buổi phỏng vấn để vẫn có thể tập trung thời gian vào các công việc khác của team.
JD được viết để tìm ra người phù hợp, không phải người hoàn hảo
JD (Job Description) thường được viết như một danh sách lý tưởng: 5 năm kinh nghiệm Golang, thành thạo AWS, từng scale hệ thống triệu user.
Tuy nhiên, dữ liệu từ Stack Overflow Developer Survey cho thấy hơn 60% developer đang làm công việc hiện tại không đáp ứng đầy đủ tất cả yêu cầu được ghi trong JD ban đầu. Điều này cho thấy JD phần lớn chỉ là “wish list”, không phải điều kiện cứng.
Nếu bạn nói rằng mình mới code Go một năm rưỡi, CV của bạn có thể bị loại ngay từ vòng screening. Nhưng nếu bạn nói rằng mình đã làm việc với Go khoảng ba đến bốn năm, bao gồm cả side project và tự nghiên cứu, bạn gửi đi một tín hiệu khác. Bạn mở ra cơ hội để bước tiếp và chứng minh năng lực thật.
Trình bày khéo là chuẩn ngầm trong phỏng vấn Tech
Phần lớn engineer không bịa ra một con người hoàn toàn khác trong phỏng vấn. Họ chỉ trình bày kinh nghiệm theo hướng có lợi hơn cho mình.
Có người tính cả thời gian tự học, làm pet project và freelance vào tổng số năm kinh nghiệm. Có người biến “từng thử” thành “đã làm việc với” khi nói về một công nghệ mới. Có người dùng “chúng tôi” để đặt bản thân vào bối cảnh của một hệ thống lớn hơn, dù vai trò thực tế chỉ là một phần nhỏ.
Theo khảo sát của The Interview Guys với nhóm ứng viên ngành công nghệ, khoảng 40% đến 45% ứng viên thừa nhận họ đã phóng đại mức độ kinh nghiệm của mình ít nhất một lần trong phỏng vấn. Phần lớn trong số đó vẫn hoàn thành tốt công việc sau khi được nhận, nhờ học bù rất nhanh trong giai đoạn onboarding.
Trung thực tuyệt đối có thể trở thành bất lợi
Phỏng vấn không thưởng cho sự khiêm tốn quá mức. Khi bạn liên tục nói rằng mình không biết, chưa làm hoặc chưa đủ giỏi, bạn rất dễ bị gắn mác junior, dù năng lực thực tế hoàn toàn đáp ứng công việc.
Theo nghiên cứu của Google ReWork, performance sau khi onboard có mối tương quan yếu với số năm kinh nghiệm được khai báo, nhưng lại có tương quan mạnh với khả năng học và giải quyết vấn đề. Điều này lý giải vì sao nhiều người vẫn thành công dù ban đầu chưa đáp ứng đủ JD.
Một chút phóng đại hợp lý giúp bạn vượt qua các bộ lọc ban đầu, bước vào vòng coding hoặc system design. Đó mới là nơi bạn có cơ hội dùng kỹ năng thật để tạo khác biệt.
Có những ranh giới không nên vượt qua
Storytelling không đồng nghĩa với gian dối vô trách nhiệm.
Những công nghệ dễ bị kiểm chứng sẽ lộ ngay trong live coding. Những dự án, công ty hay bằng cấp không có thật sẽ bị phát hiện qua background check. Theo báo cáo của HireRight, hơn 30% ứng viên bị phát hiện có thông tin không chính xác trong hồ sơ, và đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến offer bị hủy.
Nguyên tắc hợp lý nhất là nói đủ để được vào phòng phỏng vấn, nhưng phải chứng minh được khi đã ở trong phòng.
Ở vị trí nhà quản lý tôi thường đặt những câu hỏi liên quan đến sự từng trải hay kinh nghiệm, ví dụ như “Khi sự cố này xảy ra thì em/anh sẽ làm gì?”. Những câu hỏi như vậy là dạng mở giúp tôi có thể nhìn được ứng viên đã từng trải qua những vấn đề tương tự hay chưa, không nhất thiết là tôi muốn câu trả lời 100% hoàn hảo nhưng tôi cần câu trả lời tư sự trải nghiệm thực tế của ứng viên.
Cách trình bày khiến bạn trông đáng tin
Thay vì khẳng định cứng, bạn có thể dùng những cách diễn đạt linh hoạt hơn. Bạn có thể nói rằng mình đã làm việc khá nhiều với một công nghệ, quen thuộc với một hệ thống, hoặc đã áp dụng nó trong vài dự án.
Khi bị hỏi sâu vào phần mình chưa làm nhiều, bạn có thể chuyển hướng sang những gì mình làm tốt nhất, đồng thời thể hiện sự sẵn sàng học thêm và tinh thần cầu tiến.
Theo nghiên cứu nội bộ của Amazon được trích dẫn trong các tài liệu về hiring, khả năng học nhanh trong 6 tháng đầu quan trọng hơn việc ứng viên đã biết sẵn bao nhiêu công nghệ trước khi vào công ty.
Kết Luận
Trong môi trường phỏng vấn software engineer cạnh tranh, trung thực tuyệt đối trên giấy tờ đôi khi lại là bất lợi. Bạn không cần hoàn hảo ngay từ đầu. Bạn chỉ cần đủ phù hợp để được trao cơ hội, rồi dùng năng lực thật để giữ lấy nó.
Sự nghiệp bền vững vẫn phải xây trên kỹ năng thực tế. Nhưng ở giai đoạn phỏng vấn, storytelling chiến lược có thể là chìa khóa mở cánh cửa đầu tiên.
Bạn đã từng trình bày khéo trong phỏng vấn chưa. Chia sẻ bên dưới, giữ ẩn danh cũng được.
Ngoài ra nếu bạn đang áp dụng kỹ thuật nào liên quan đến AI mà giúp bạn tăng khả năng nhận được offer thì hãy chia sẻ dưới phần bình luận nhé.
Nếu bạn thấy bài viết này hữu ích, hãy subscribe Substack để nhận thêm những góc nhìn thực tế về career tech.