Câu chuyện của cậu em khiến tôi suy nghĩ rất nhiều. Thực tế, trong ngành công nghệ (Tech) hay tài chính (Fintech) đầy áp lực này, chúng ta thường đi tìm những “bí kíp” vĩ mô để thay đổi cuộc đời: đổi việc, học thêm một chứng chỉ khó, hay tìm một kênh đầu tư sinh lời 50–100% một năm. Nhưng có một sự thật mà ít ai để ý: Chất lượng cuộc sống của bạn không được quyết định bởi những sự kiện lớn lao, mà bởi những “micro-decisions” (lựa chọn siêu nhỏ) mà bạn thực hiện mỗi ngày.

Hôm nay, tôi muốn chia sẻ với bạn về 4 lựa chọn tưởng chừng như vô hại nhưng lại có sức mạnh “compound” (lãi kép) khủng khiếp, có thể xoay chuyển hoàn toàn quỹ đạo sức khỏe tinh thần và hiệu suất công việc của bạn.

1. Lựa chọn đầu tiên: Bạn “với tay” lấy gì ngay khi thức dậy?

Hãy thành thật với chính mình nhé: Điều đầu tiên bạn làm khi vừa mở mắt, thậm chí chưa kịp bước chân xuống giường là gì? Có phải là quờ quạng tìm chiếc điện thoại để check thông báo, xem tin tức (news) hay lướt “drama” trên mạng xã hội không?

Tôi từng như vậy, và tôi tin nhiều bạn cũng thế. Nhưng bạn có biết rằng hành động nhỏ này đang âm thầm “vắt kiệt” bộ não của bạn không?

Cái giá phải trả của việc “lướt dạo” đầu ngày

Theo bác sĩ Dr. K (Alok Kanojia), một chuyên gia tâm thần học từ Harvard, việc tiếp nhận những kích thích cường độ cao từ điện thoại ngay khi ngủ dậy giống như việc bạn mang một “quả chanh” não bộ ra vắt sạch nước ngay từ sáng sớm. Khi bạn lướt qua những tin tức tiêu cực, những cuộc tranh luận nảy lửa hay sự hào nhoáng của người khác trên Instagram, não bạn sẽ tiết ra Dopamine (một loại hormone dẫn truyền thần kinh liên quan đến động lực và phần thưởng) một cách quá mức và lãng phí.

Hệ quả là gì? Bạn rơi vào trạng thái “Dopamine Crash” (sụt giảm dopamine) ngay sau đó. Bạn sẽ cảm thấy thiếu động lực để bắt đầu những việc thực sự quan trọng, dễ cáu kỉnh với đồng nghiệp, và tệ hơn là rơi vào trạng thái mua sắm bốc đồng (impulsive shopping) để tìm kiếm thêm những cú hích dopamine giả tạo khác.

Nhận định và lời khuyên thực tế

Hãy hình dung não bộ của bạn là một nguồn tài nguyên hữu hạn. Thay vì lãng phí nó vào những thứ vô bổ, hãy chọn cách “nạp” thay vì “xả”.

1. Thiết lập ranh giới: Để điện thoại cách xa giường ngủ ít nhất 2 mét. Tuyệt đối không chạm vào nó trong ít nhất 30–60 phút đầu tiên của ngày mới.

2. Chọn những hoạt động “Low-Dopamine” (kích thích thấp): Thay vì cầm điện thoại, hãy thử vươn vai, thiền định 5 phút, đi bộ nhẹ nhàng hoặc đơn giản là dành thời gian ôm người thân hoặc thú cưng của mình.

3. Tiết kiệm “nước chanh”: Hãy giữ lại nguồn năng lượng tinh thần đó cho những công việc đòi hỏi sự tập trung sâu (Deep Work) trong sự nghiệp của bạn.

2. Lựa chọn thứ hai: Hôm nay sẽ là “ngày tốt” hay “ngày tồi tệ”?

Nhiều người cho rằng cảm xúc là thứ gì đó “tự nhiên đến”, nhưng thực tế, cách bạn đóng khung (framing) ngày mới trong tâm thức có khả năng điều hướng thực tại của bạn một cách kinh ngạc.

Hiệu ứng Snowball (Quả cầu tuyết) của sự tiêu cực

Khi bạn thức dậy với suy nghĩ: “Lại một ngày mệt mỏi nữa, chắc hôm nay lại gặp xui xẻo cho xem”, bạn đang vô tình kích hoạt một bộ lọc tinh thần (mental filter). Bộ lọc này sẽ phóng đại mọi vấn đề nhỏ nhặt. Một vụ kẹt xe, một dòng code lỗi, hay một lời nhận xét hơi gắt của sếp sẽ ngay lập tức trở thành “bằng chứng” củng cố cho niềm tin rằng hôm nay là một ngày tồi tệ.

Tiến sĩ Alixandra Crum từ Đại học Stanford đã chỉ ra rằng tâm lý tiêu cực (negative mindset) không chỉ là vấn đề cảm xúc, mà nó còn thay đổi cả sinh lý, sự chú ý và hành vi của chúng ta. Khi bạn chọn tin rằng ngày hôm nay sẽ tệ, cơ thể bạn sẽ ở trạng thái căng thẳng (stress) cao độ, khiến bạn phản ứng cực đoan hơn với các thử thách.

Lựa chọn chủ động để Reset (Cài đặt lại) não bộ

Tôi không khuyên bạn phải lạc quan tếu hay “độc hại”. Thực tế (realistic) là cuộc sống luôn có biến cố, nhưng bạn có quyền chọn thái độ đối mặt.

1. Khẳng định chủ đích (Intention Setting): Ngay khi rửa mặt, hãy tự nói với mình: “Hôm nay có thể có thử thách, nhưng tôi chọn cách phản ứng tích cực và duy trì năng lượng tốt.”

2. Tìm kiếm bằng chứng tích cực: Thay vì tìm lỗi sai, hãy thử tìm 3 điều nhỏ nhặt khiến bạn thấy biết ơn trong ngày. Điều này giúp não bộ xây dựng lại các liên kết thần kinh (neural pathways) thiên về sự phục hồi (resilience).

3. Phân biệt ranh giới: Đừng để một buổi sáng không như ý phá hỏng cả buổi chiều. Hãy học cách “cắt lỗ” cảm xúc ngay lập tức.

3. Lựa chọn thứ ba: Bạn chạy bằng “xăng rỗng” hay nạp nhiên liệu đúng cách?

Trong giới IT, chúng ta thường đùa rằng “lập trình viên là sinh vật chuyển hóa caffeine thành code”. Nhiều bạn có thói quen bỏ bữa sáng, chỉ uống một ly cà phê đen đậm đặc để tỉnh táo, hoặc ăn qua loa đồ thừa từ tối hôm trước.

Khi cơ thể chạy bằng “xăng rỗng”

Việc bỏ bữa hoặc nạp quá nhiều đường/caffeine vào sáng sớm gây ra sự biến động đường huyết (blood sugar swings) cực lớn. Theo tiến sĩ Nicole LePera, sự mất cân bằng này chính là nguyên nhân dẫn đến cảm giác lo lắng (anxiety), run rẩy và dễ cáu gắt một cách vô cớ.

Thú vị hơn, Giáo sư Karl Pillemer từ Cornell đã quan sát thấy rằng rất nhiều cuộc tranh cãi căng thẳng trong gia đình nảy sinh chỉ vì một trong hai bên đang bị “Hangry” (đói đến mức phát cáu). Khi bạn không nạp đủ năng lượng, khả năng kiểm soát cảm nhận và sự kiên nhẫn của bạn sẽ chạm đáy.

Giải pháp từ góc nhìn sinh học

Buổi sáng là lúc nồng độ hormone căng thẳng Cortisol trong cơ thể cao nhất. Để cân bằng lại, bạn cần một nguồn năng lượng ổn định thay vì những cú hích ngắn hạn từ đường hay caffeine.

1. Ưu tiên Protein: Thay vì ăn một tô mì gói đầy tinh bột, hãy thử nạp Protein (trứng, ức gà, các loại hạt) vào bữa sáng. Protein giúp ổn định đường huyết và giữ cho bạn tỉnh táo một cách bền vững.

2. Quy tắc “Ăn trước khi nói”: Nếu bạn cảm thấy mình sắp nổ tung trong một cuộc họp hoặc một cuộc tranh luận với bạn đời, hãy dừng lại 5 phút để ăn nhẹ thứ gì đó. Bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy cơn giận của mình biến mất nhanh chóng như thế nào khi bụng được lấp đầy.

3. Nhất quán hơn là thay đổi lớn: Đừng cố gắng thực hiện một chế độ ăn kiêng hà khắc ngay lập tức. Hãy bắt đầu bằng việc nạp đủ dinh dưỡng mỗi sáng một cách đều đặn.

4. Lựa chọn thứ tư: Lướt mạng “trả thù” hay đi ngủ đúng giờ?

Đây có lẽ là lựa chọn khó khăn nhất với những người trẻ bận rộn. Chúng ta thường có tâm lý “Revenge Bedtime Procrastination” (Trì hoãn giấc ngủ để trả thù). Vì cả ngày bạn đã cống hiến cho công việc, cho sếp, cho khách hàng, nên đêm muộn là khoảng thời gian duy nhất bạn thấy mình thực sự tự do. Và thế là... bạn lướt điện thoại đến khi mắt mỏi nhừ mới chịu đi ngủ.

Vòng lặp kiệt sức không hồi kết

Theo nghiên cứu của Dr. Ann Marie Chang, ánh sáng xanh từ điện thoại ức chế sự tiết Melatonin (hormone gây ngủ), khiến chất lượng giấc ngủ của bạn giảm sút nghiêm trọng dù bạn có ngủ đủ 7-8 tiếng sau đó. Tệ hơn, nghiên cứu của Richard Booten chỉ ra rằng việc sử dụng điện thoại trên giường sẽ huấn luyện não bộ liên kết giường ngủ với trạng thái tỉnh táo thay vì nghỉ ngơi.

Hệ quả là bạn thức dậy trong trạng thái “Brain Fog” (sương mù não), thiếu tỉnh táo, và lại quay lại lựa chọn sai lầm số 1: với tay lấy điện thoại để tìm dopamine. Một vòng lặp hủy hoại bắt đầu.

Xây dựng nghi thức cuối ngày (Nightly Rituals)

Muốn có một ngày mai rực rỡ, bạn phải kết thúc ngày hôm nay một cách tử tế.

1. Quy tắc 30 phút: Theo khuyến nghị của Hiệp hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM), hãy cất mọi thiết bị điện tử ít nhất 30 phút trước khi ngủ.

2. Tạo tín hiệu nghỉ ngơi: Thay vì lướt TikTok, hãy thử đọc một cuốn sách giấy, tắm nước ấm hoặc thực hiện vài động tác giãn cơ nhẹ nhàng. Những hành động này gửi tín hiệu cho não bộ rằng: “Đã đến lúc tắt nguồn (Shutdown)”.

3. Chuẩn bị cho sáng mai: Hãy dành 5 phút chuẩn bị quần áo hoặc đồ dùng cho ngày mai. Điều này giúp giảm tải áp lực ra quyết định (decision fatigue) cho bạn vào sáng hôm sau.

Lời kết: Tư duy dài hạn từ những bước chân nhỏ

Bạn thấy đấy, cả 4 lựa chọn trên đều không đòi hỏi bạn phải có hàng tỷ đồng trong tài khoản hay một IQ thiên tài. Chúng chỉ yêu cầu sự Tự nhận thức (Self-awareness) và Kỷ luật (Discipline).

Trong đầu tư tài chính, chúng ta thường nói về sức mạnh của lãi kép. Trong cuộc sống cũng vậy, mỗi lựa chọn nhỏ này giống như việc bạn gửi một khoản tiết kiệm vào “ngân hàng sức khỏe và tinh thần”. Sau 1 tuần, có thể bạn chưa thấy gì. Nhưng sau 1 năm, 5 năm, sự khác biệt giữa một người chọn “lướt điện thoại” và một người chọn “đi bộ” vào buổi sáng sẽ là một khoảng cách khổng lồ về cả sự nghiệp lẫn hạnh phúc cá nhân.

Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên mà sự chú ý (attention) bị đánh cắp từng phút một bởi các tập đoàn Big Tech. Việc bạn lấy lại quyền kiểm soát những lựa chọn nhỏ này chính là cách bạn bảo vệ tài sản quý giá nhất của mình: Sức khỏe tinh thần và thời gian.

Đừng cố gắng thay đổi cả 4 điều cùng lúc nếu bạn cảm thấy quá tải. Hãy chọn duy nhất một điều và thực hiện nó ngay ngày mai.

Bạn sẽ chọn thay đổi điều gì đầu tiên? Hãy chia sẻ với tôi ở phần bình luận bên dưới nhé.

Chúc bạn một hành trình kỷ luật và bình an.

Bạn có thể thực hiện hành động nhỏ đầu tiên ngay hôm nay bằng cách đặt báo thức và để điện thoại ở phòng khách trước khi đi ngủ tối nay. Thử xem nhé!

Tuy nhiên, trong bài viết này, tôi không đi sâu vào việc phát triển sự nghiệp cụ thể trong ngành công nghệ thông tin. Thay vào đó, tôi muốn tổng hợp lại hai cách tiếp cận đơn giản, dễ áp dụng, phù hợp với bất kỳ bạn trẻ nào dù đang học chuyên ngành gì. Những phương pháp này dựa trên kinh nghiệm cá nhân và quá trình tôi từng hỗ trợ nhiều bạn khác, giúp họ thoát khỏi trạng thái bối rối, mất phương hướng khi đứng trước ngã rẽ nghề nghiệp.

Hai cách đó là học thử và giả định tương lai. Chúng không đòi hỏi bạn phải thay đổi lớn ngay lập tức, mà chỉ cần dành thời gian thử nghiệm và suy ngẫm có hệ thống. Mục tiêu cuối cùng là giúp bạn tự tìm ra hướng đi thực sự phù hợp, thay vì chạy theo xu hướng, áp lực gia đình hay những lời khuyên chung chung. Hy vọng những chia sẻ này sẽ hữu ích cho bất kỳ ai đang tìm kiếm sự rõ ràng trong hành trình sự nghiệp của mình.

Lời mở đầu

Bạn có bao giờ thức dậy mỗi sáng, nhìn vào gương rồi tự hỏi mình đang làm gì với cuộc đời này không? Hai mươi lăm tuổi, tốt nghiệp được ba năm, nhưng vẫn đang lăn lộn với công việc chẳng hề yêu thích. Lương chỉ đủ sống qua ngày, ngày nào cũng chỉ mong hết giờ để được thở. Hoặc bạn là sinh viên năm nhất, vừa nhập học đã nhận ra ngành mình chọn hoàn toàn sai. Bỏ thì tiếc bốn năm đèn sách, học tiếp thì mỗi ngày như cực hình.

Đây không phải chuyện hiếm gặp. Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê quý IV năm 2025, cả nước hiện có 1,4 triệu thanh niên từ 15 đến 24 tuổi rơi vào tình trạng ba không: không việc làm, không học tập, không đào tạo nghề. Con số này chiếm tới 10% tổng số thanh niên trong độ tuổi. Tỷ lệ thất nghiệp nhóm tuổi này đạt 9%, riêng khu vực thành thị còn vượt mức 11%. Mức này cao hơn hẳn tỷ lệ thất nghiệp chung cả nước và đang tăng so với năm trước.

Những người đã có việc thì thế nào? Khảo sát của Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực TP.HCM cho thấy 60% sinh viên ra trường làm trái ngành. Có 20 đến 30% sinh viên năm nhất đã muốn chuyển ngành ngay vì không tìm thấy hứng thú. Nghiên cứu của IRED còn chỉ ra rằng 70% học sinh cấp ba chọn ngành theo xu hướng hoặc theo ý gia đình, chứ không dựa vào sở thích và năng lực thật sự của bản thân.

Kết quả là hàng năm trời, thậm chí cả thanh xuân, bị lãng phí trong những công việc không mang lại niềm vui. Khảo sát Deloitte Global năm 2025 cho thấy 40% Gen Z cảm thấy căng thẳng, lo âu hầu hết thời gian, và công việc chính là nguyên nhân lớn nhất. Tại Việt Nam, tình hình còn đáng báo động hơn: 62% Gen Z stress liên tục, 47% lo sợ bị tụt hậu so với bạn bè theo nghiên cứu của VNU Institute of Social Studies năm 2024. Kiệt sức, mất phương hướng đã trở thành trạng thái bình thường mới của một thế hệ.

Chúng ta đang sống trong thời đại AI thay đổi mọi thứ. Bản đồ nghề nghiệp cũ không còn đáng tin cậy. Không có hướng đi rõ ràng, bạn dễ rơi vào vòng lặp: thử việc này rồi thử việc kia, tốn thời gian, tốn sức, cuối cùng vẫn không biết mình thực sự muốn gì.

Vì vậy hôm nay mình sẽ chia sẻ hai cách xác định hướng đi nghề nghiệp. Những cách này đơn giản, thực tế và đã giúp rất nhiều bạn trẻ thoát khỏi mớ bòng bong. Đừng để thanh xuân trôi qua trong những ngày làm cho có. Hãy bắt đầu tìm con đường đúng của riêng mình, ngay từ bây giờ.

Cách 1: học thử

Bạn đang muốn chuyển nghề nhưng lại lo lắng rủi ro mất việc, mất thu nhập ổn định? Đừng vội nghỉ việc rồi lao ngay vào lĩnh vực mới. Hãy bắt đầu bằng cách học thử, phương pháp thực tế nhất để kiểm chứng xem nghề đó có thực sự phù hợp với bạn hay không.

Cách thực hiện rất đơn giản. Trước hết hãy liệt kê hai đến ba nghề bạn đang tò mò hoặc mơ ước theo đuổi. Sau đó tìm các khóa học ngắn hạn kéo dài từ một đến ba tháng liên quan đến nghề ấy. Hiện nay lựa chọn rất phong phú: Coursera, Google Career Certificates, Udemy, hoặc các nền tảng Việt Nam như Unica, Topica, FPT Arena. Nhiều khóa chỉ tốn vài trăm nghìn đồng, thậm chí miễn phí hoàn toàn.

Điều quan trọng nhất là vừa học vừa thực hành ngay lập tức. Đừng chỉ xem video lý thuyết một cách thụ động. Hãy làm dự án thực tế từ tuần đầu tiên: nếu thích marketing thì thiết kế một chiến dịch nhỏ, nếu muốn lập trình thì code một ứng dụng mini và đẩy lên GitHub, nếu đam mê thiết kế thì xây dựng portfolio cá nhân. Dành đều đặn một đến hai giờ mỗi ngày, kiên trì trong khoảng một đến ba tháng.

Sau thời gian đó hãy tự hỏi bản thân: mỗi sáng mình có háo hức mở máy ra học không? Hay chỉ cảm thấy mệt mỏi và chán nản? Mình có sẵn sàng làm công việc này tám tiếng mỗi ngày không? Câu trả lời chân thực sẽ giúp bạn nhận ra hướng đi rõ ràng.

Phương pháp này đã được chứng minh hiệu quả qua nhiều nghiên cứu. Theo báo cáo của National Association of Colleges and Employers năm 2025, những người tham gia experiential learning, tức học qua khóa ngắn và dự án thực hành, có tốc độ thăng tiến sự nghiệp nhanh hơn, mức độ hài lòng công việc cao hơn rõ rệt và lương trung bình cao hơn khoảng 15.000 USD so với nhóm không trải nghiệm.

Báo cáo Learner Outcomes 2025 của Coursera còn cho thấy 91% người học hoàn thành khóa online đạt kết quả tích cực cho sự nghiệp, 46% báo cáo tăng lương sau khi học, và 51% người hoàn thành Entry-Level Professional Certificate có mức tăng lương cao hơn. Tại Việt Nam, hàng ngàn bạn trẻ đã áp dụng cách này để thoát khỏi tình trạng làm trái ngành, vốn vẫn phổ biến với tỷ lệ trung bình khoảng 21% đến hơn 60% ở một số ngành theo các nghiên cứu gần đây.

Học thử giúp bạn tiết kiệm thời gian, tiền bạc và tránh kiệt sức khi lao vào nghề không hợp. Nhiều người đã chuyển từ nhân viên văn phòng sang content creator, từ bán hàng sang data analyst chỉ sau vài tháng thử nghiệm mà không chịu tổn thất lớn.

Vì vậy, hãy bắt đầu ngay hôm nay bằng cách chọn một khóa học phù hợp và thực hiện có hệ thống. Đây là bước đi thiết thực để xây dựng sự nghiệp phù hợp với năng lực và mong muốn thực sự của bạn.

Cách 2: Giả định tương lai

Khi đứng trước ngã rẽ nghề nghiệp, nhiều người thường tập trung vào hiện tại: kỹ năng hiện có, công việc đang làm, hoặc những hạn chế trước mắt. Tuy nhiên, một cách tiếp cận hiệu quả hơn là chuyển hướng suy nghĩ về tương lai xa: giả định rằng trong 5 hoặc 10 năm tới, bạn đã đạt được thành công lớn trong một hoặc vài hướng đi đang cân nhắc. Sau đó, dành thời gian dài, có thể vài giờ đồng hồ, để suy nghĩ thấu đáo và chi tiết về kiểu thành công ấy.

Quy trình thực hiện như sau. Chọn 2 đến 3 hướng nghề nghiệp bạn đang nghiêm túc xem xét. Với mỗi hướng, hãy tưởng tượng rõ ràng rằng bạn đã thành công vượt bậc: vị trí công việc cụ thể, mức thu nhập, môi trường làm việc, đóng góp bạn mang lại, và cách cuộc sống hàng ngày diễn ra. Hãy mô tả chi tiết bằng cách viết ra hoặc ghi âm: bạn làm việc gì mỗi ngày, đồng nghiệp và sếp như thế nào, bạn cảm thấy hài lòng ở điểm nào, bạn cân bằng cuộc sống cá nhân ra sao. Sử dụng góc nhìn thứ ba (third-person perspective) để tăng tính khách quan và động lực, thay vì góc nhìn thứ nhất. Nghiên cứu của Vasquez và Buehler năm 2007 cho thấy việc hình dung thành công từ góc nhìn thứ ba giúp tăng cường động lực đạt thành tựu, vì nó thúc đẩy cách nhìn trừu tượng hơn và nhận thức rõ giá trị quan trọng của thành công.

Hãy dành ít nhất 1 đến 2 giờ cho mỗi hướng, lặp lại nếu cần, để đào sâu vào cảm xúc và chi tiết. Sau khi hoàn thành, so sánh các phiên bản tương lai: hướng nào khiến bạn thực sự hào hứng và mong muốn nỗ lực lâu dài? Hướng nào phù hợp nhất với giá trị cốt lõi, phong cách sống, và khả năng chịu đựng thử thách của bạn?

Phương pháp này dựa trên khái niệm “future work self salience” (FWSS), được Strauss và cộng sự giới thiệu năm 2012 và được tổng hợp trong các đánh giá hệ thống gần đây năm 2025. FWSS đo lường mức độ dễ dàng và rõ ràng bạn hình dung bản thân trong tương lai liên quan đến công việc. Những người có FWSS cao thường dễ dàng kích hoạt hình ảnh tương lai, dẫn đến hành vi chủ động hơn như lập kế hoạch nghề nghiệp, khám phá cơ hội, phát triển kỹ năng, và đạt mức độ thích nghi nghề nghiệp cao hơn. Nghiên cứu cho thấy FWSS liên quan tích cực đến sự hài lòng công việc, sự thích nghi nghề nghiệp, và hành vi chủ động, giúp cá nhân định hướng rõ ràng hơn giữa vô vàn lựa chọn.

Ngoài ra, việc hình dung chi tiết tương lai thành công kích hoạt các mạng nơ-ron tương tự như khi nhớ lại ký ức thực tế, tăng cường động lực và sự cam kết mục tiêu. Kết hợp với mental contrasting (tương phản tâm lý) của Oettingen, bạn có thể sau đó đối chiếu hình ảnh thành công với thực tế hiện tại để xác định trở ngại và lập kế hoạch cụ thể, tăng khả năng thực hiện.

Phương pháp giả định tương lai giúp bạn vượt qua tình trạng mơ hồ, tránh chọn nghề chỉ dựa trên xu hướng hoặc áp lực bên ngoài. Nó thúc đẩy sự tự nhận thức sâu sắc, dẫn đến quyết định nghề nghiệp bền vững và giảm nguy cơ kiệt sức sau này. Hãy dành thời gian yên tĩnh, không bị phân tâm, để thực hiện bài tập này. Kết quả thường mang lại sự rõ ràng đáng kể, giúp bạn tự tin hơn khi hành động hướng tới phiên bản tương lai mà bạn thực sự mong muốn.

Là một Engineering Manager trong ngành IT, tôi từng đứng trước hai hướng đi chính. Tôi dành vài giờ yên tĩnh để giả định tương lai thành công ở cả hai kịch bản.

Đầu tiên là con đường thăng tiến truyền thống. Tôi hình dung mình 10 năm sau đã trở thành VP Engineering hoặc CTO của một công ty công nghệ lớn tại Việt Nam hoặc khu vực. Tôi quản lý đội ngũ hàng trăm người, tham gia họp ban lãnh đạo, quyết định chiến lược sản phẩm, nhận mức lương cao cùng gói cổ phiếu hấp dẫn. Cuộc sống có sự ổn định, danh tiếng và ảnh hưởng lớn trong ngành. Mỗi ngày tôi lái xe đến văn phòng cao cấp, dẫn dắt các dự án quy mô, nhưng cũng phải đối mặt với áp lực liên tục, họp hành dày đặc và trách nhiệm nặng nề.

Tiếp theo là kịch bản tự do tài chính. Tôi tưởng tượng mình đã xây dựng được nguồn thu nhập thụ động ổn định qua đầu tư, kinh doanh nhỏ hoặc sản phẩm số. Tôi không còn phải làm việc toàn thời gian theo lịch cố định. Tôi có thể dành thời gian cho gia đình, du lịch, học hỏi theo sở thích, hoặc thậm chí khởi nghiệp những dự án đam mê mà không lo rủi ro tài chính. Cuộc sống linh hoạt hơn, ít căng thẳng từ cấp trên, và tôi cảm nhận được sự tự do thực sự.

Sau khi so sánh chi tiết, tôi nhận ra phiên bản tự do tài chính khiến tôi hào hứng và bình yên hơn hẳn. Con đường thăng tiến dù danh giá nhưng lại đi kèm áp lực và ràng buộc mà tôi không còn mong muốn. Từ đó, tôi rõ ràng hơn về những gì cần làm trong 5 đến 10 năm tới: tập trung xây dựng tài sản, đa dạng hóa thu nhập, học hỏi kỹ năng đầu tư và kinh doanh song song với công việc hiện tại. Không còn cảm giác lạc lối, tôi bắt đầu hành động có mục tiêu cụ thể và kiên định hơn.

Lời kết

Xác định hướng đi nghề nghiệp không phải là quyết định nhất thời hay dựa vào cảm tính. Đó là quá trình đòi hỏi sự tự nhận thức sâu sắc, thử nghiệm thực tế và khả năng hình dung rõ ràng về tương lai. Hai phương pháp mình chia sẻ hôm nay, học thử và giả định tương lai, chính là hai công cụ thiết thực giúp bạn thoát khỏi vòng lặp mơ hồ, lãng phí thời gian và căng thẳng kéo dài.

Học thử cung cấp dữ liệu thực tế: bạn không chỉ tưởng tượng mà thực sự trải nghiệm công việc qua các dự án cụ thể, qua những giờ ngồi code, viết content hay thiết kế. Sau một đến ba tháng kiên trì, bạn sẽ biết rõ mình có thực sự phù hợp hay không, thay vì phải chờ đến khi nghỉ việc rồi mới nhận ra sai lầm. Trong thời đại số hiện nay, khi kiến thức chất lượng chỉ cách bạn vài cú click và vài trăm nghìn đồng, phương pháp này trở nên dễ tiếp cận hơn bao giờ hết.

Giả định tương lai thì giúp bạn chạm đến cốt lõi: điều gì thực sự khiến bạn hào hứng và bền vững lâu dài? Không phải danh hiệu, lương cao hay sự công nhận từ bên ngoài, mà là phiên bản cuộc sống bạn mong muốn nhất sau năm đến mười năm. Chính việc dành thời gian yên tĩnh để viết ra, hình dung chi tiết đã giúp mình, một Engineering Manager trong ngành IT, nhận ra rằng tự do tài chính mới là đích đến thực sự, thay vì con đường thăng tiến lên VP hay CTO dù hấp dẫn đến đâu. Từ đó, mọi quyết định hàng ngày trở nên rõ ràng, có mục tiêu và kiên định hơn.

Bạn không cần thay đổi mọi thứ ngay lập tức. Hãy bắt đầu nhỏ: chọn một khóa học ngắn để học thử, dành một buổi tối cuối tuần để giả định tương lai. Chỉ cần hành động nhất quán, bạn sẽ dần xây dựng được bức tranh rõ nét về sự nghiệp phù hợp. Thanh xuân là hữu hạn, nhưng cơ hội để điều chỉnh và định hướng lại vẫn luôn rộng mở. Đừng chờ đến khi kiệt sức mới bắt đầu. Hãy thử ngay hôm nay. Hai phương pháp này đã giúp rất nhiều người, và mình tin chúng cũng sẽ giúp bạn tìm thấy con đường đáng để dấn thân. Chúc bạn sớm tìm được hướng đi thực sự thuộc về mình.

Bài viết mang lại thông tin theo chiều hướng vui vẻ và không nhấn mạnh vào sự tiêu cực. Có lẽ chúng ta sẽ chẳng bao giờ biết chính xác khi nào sẽ là tận thế chính vì thế bài viết cũng không mang đến các ý nghĩa tiên đoán tương lai gì cả.

Lời mở đầu

Có thể nói tận thế cũng được đề cập khá nhiều trong các tôn giáo hay nền văn minh khác nhau. Nhưng về mặt cơ bản, tận thế là khi có một sự kiện to lớn huỷ diện toàn bộ loài vật hay ít nhất là toàn bộ con người trên trái đất này.

Chúng ta đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ và không ngừng nghỉ của khoa học. Chính sự văn minh và tiên tiến này cũng đặt con người vào những tương lai vừa tươi sáng nhưng cũng vừa u ám nếu loài người không quan tâm đến môi trường sống.

Bài viết muốn mang đến một vài góc nhìn thú vị về sự kiện tận thế dựa trên những gì các nhà khoa học quan ngại hay từ góc nhìn của các tác giả truyện tranh nổi tiếng.

Share

Đồng hồ tận thế

Có thể bạn chưa biết nhưng chúng ta có một thứ gọi là đồng hồ tận thế (Doomsday Clock) là một biểu tượng do Bulletin of the Atomic Scientists (Bản tin các Nhà khoa học Nguyên tử) tạo ra từ năm 1947. Ban đầu nó chủ yếu tập trung vào nguy cơ chiến tranh hạt nhân, nhưng sau này đã mở rộng để đánh giá các mối đe dọa hiện sinh khác đối với nhân loại, bao gồm:

• Vũ khí hạt nhân và sự suy giảm các hiệp ước kiểm soát vũ khí

• Biến đổi khí hậu

• Công nghệ sinh học và các đại dịch tiềm tàng

• Trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ phá hoại không được kiểm soát

• Tuyên truyền, thông tin sai lệch, và sự gia tăng chủ nghĩa dân túy/xung đột địa chính trị

“Midnight” (nửa đêm) tượng trưng cho thảm họa toàn cầu hoặc sự diệt vong của nền văn minh nhân loại. Thời gian càng gần nửa đêm thì nguy cơ càng cao.

Lịch sử gần đây:

• 1947: Bắt đầu ở 7 phút trước nửa đêm

• Xa nhất: 17 phút (năm 1991, sau Chiến tranh Lạnh)

• Gần đây: Liên tục tiến gần hơn từ khoảng 2020 trở đi

Hiện tại (tính đến tháng 2/2026): Vào ngày 27 tháng 1 năm 2026, Bulletin of the Atomic Scientists đã điều chỉnh đồng hồ lên 85 giây trước nửa đêm. Đây là mức gần nhất với nửa đêm trong lịch sử gần 80 năm tồn tại của nó (gần hơn 4 giây so với năm 2025, khi là 89 giây).

Nói cách khác, chúng ta đang ở 85 giây trước nửa đêm và đây cũng là mức báo động cao nhất từ trước đến nay theo đánh giá của các nhà khoa học này.

Lý do chính họ đưa ra cho việc tiến gần hơn bao gồm:

• Căng thẳng hạt nhân leo thang (Nga–Ukraine, Trung Đông, bán đảo Triều Tiên)

• Thiếu tiến bộ trong kiểm soát vũ khí và đàm phán

• Rủi ro từ AI không được quản lý

• Biến đổi khí hậu tiếp tục xấu đi

• Các mối đe dọa sinh học và thông tin sai lệch lan rộng

Đây chỉ là biểu tượng mang tính cảnh báo, không phải dự đoán chính xác thời điểm tận thế. Nhưng nó phản ánh nhận định chung của nhiều nhà khoa học hàng đầu rằng thế giới đang ở tình trạng rất nguy hiểm và cần hành động khẩn cấp từ các nhà lãnh đạo toàn cầu.

Công nghệ phát triển đã biến chiến tranh hạt nhân từ mối đe dọa xa xôi thành thực tế có thể bùng nổ bất cứ lúc nào. Trước đây, các hiệp ước kiểm soát vũ khí như New START mang lại chút hy vọng rằng nhân loại còn biết kiềm chế. Hiệp ước này, ký năm 2010 giữa Mỹ và Nga, giới hạn số lượng đầu đạn hạt nhân triển khai ở mức 1.550 mỗi bên, cùng với các biện pháp xác minh nghiêm ngặt để tránh chạy đua vũ trang. Tuy nhiên, đến ngày 5 tháng 2 năm 2026, New START đã chính thức hết hiệu lực sau khi không được gia hạn thêm dù Nga từng đề xuất duy trì giới hạn thêm một năm và Mỹ từng bày tỏ sự quan tâm ban đầu. Các cuộc đàm phán rơi vào bế tắc, với Nga tạm dừng tham gia từ năm 2023 do căng thẳng Ukraine, và Mỹ đòi hỏi xác minh đầy đủ. Kết quả là lần đầu tiên kể từ những năm 1970, hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới không còn ràng buộc pháp lý nào về số lượng vũ khí chiến lược.

Sự vắng mặt của hiệp ước này mở đường cho một cuộc chạy đua hạt nhân mới khốc liệt hơn. Không còn giới hạn, Mỹ, Nga và cả Trung Quốc với kho vũ khí đang mở rộng, có thể tự do tăng cường đầu đạn, hiện đại hóa tên lửa, thậm chí phát triển các hệ thống mới kết hợp AI để ra quyết định nhanh chóng. Lịch sử cho thấy khi thiếu kiểm soát, con người dễ rơi vào vòng xoáy tự tin thái quá, dẫn đến quyết định nguy hiểm. Giờ đây, rủi ro leo thang thành xung đột hạt nhân toàn diện trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết: một sai lầm tính toán, một lệnh phóng tự động, hay chỉ đơn giản là sự mất cân bằng chiến lược có thể kích hoạt chuỗi phản ứng hủy diệt hàng loạt. Đồng hồ tận thế năm 2026 đã được đẩy lên chỉ còn 85 giây trước nửa đêm, phần lớn do những rủi ro hạt nhân gia tăng từ việc thiếu vắng các thỏa thuận kiểm soát.

Công nghệ không tự tạo ra tận thế; chính con người, qua lòng tham quyền lực và thiếu khiêm tốn, đã dùng nó để đẩy nhân loại đến bờ vực. Không cần thiên thạch hay sức mạnh siêu nhiên, chúng ta đang tự tay xây dựng kịch bản diệt vong cho chính mình. Nếu không sớm khôi phục đối thoại và ràng buộc mới, cuộc chiến tranh hạt nhân không còn là giả thuyết mà có thể trở thành thực tế không thể đảo ngược.

Tận thế trong “X Mens: Days of Future Past”

Bối cảnh phim mở ra ở một tương lai đen tối năm 2023, nơi thế giới chìm trong hỗn loạn hậu tận thế do những cỗ máy săn lùng gọi là Sentinels gây ra. Những robot này được lập trình để tiêu diệt người đột biến và bất kỳ ai mang gen đột biến tiềm ẩn hoặc dám bảo vệ họ, biến Trái Đất thành một chiến trường không khoan nhượng. Màn mở đầu đầy kịch tính diễn ra tại Moscow, với nhóm X-Men sống sót gồm Kitty Pryde, Colossus, Blink, Warpath, Bishop, Iceman và Sunspot chiến đấu tuyệt vọng chống lại lũ Sentinels bất khả xâm phạm, sử dụng khả năng đặc biệt để trốn thoát trong gang tấc.

Câu chuyện chính xoay quanh nỗ lực thay đổi lịch sử để cứu vãn nhân loại. Tại một tu viện hẻo lánh ở Trung Quốc, Professor Xavier, Magneto, Wolverine, Storm và các đồng minh còn lại tụ họp. Xavier giải thích nguồn gốc của tận thế: Sentinels được tạo ra từ chương trình của Dr. Bolivar Trask năm 1973, nhằm chống lại người đột biến mà ông coi là mối đe dọa. Tuy nhiên, khi Mystique cố ám sát Trask, DNA của cô bị bắt và sử dụng để nâng cấp Sentinels, khiến chúng có khả năng thích nghi với mọi đột biến, dẫn đến sự diệt vong lan rộng. Để khắc phục, Kitty Pryde dùng sức mạnh gửi ý thức về quá khứ, và Wolverine được chọn vì cơ thể bất tử giúp anh chịu đựng tổn thương từ du hành thời gian.

Về năm 1973, Wolverine phải thuyết phục phiên bản trẻ của Charles Xavier, đang chìm trong tuyệt vọng sau những mất mát, và Erik Lehnsherr (Magneto), đang bị giam dưới Lầu Năm Góc, để hợp tác ngăn chặn Mystique. Hành trình đầy xung đột, từ việc giải cứu Magneto đến đối đầu với chính phủ và âm mưu ám sát tại Hội nghị Paris, tất cả nhằm thay đổi dòng thời gian và xóa sổ chương trình Sentinels trước khi nó trở thành hiện thực hủy diệt.

Chủ đề cốt lõi của “X-Men: Days of Future Past” chính là cách con người, trong nỗi sợ hãi và khát khao kiểm soát, tự tay chế tạo những cỗ máy hủy diệt rồi chứng kiến chúng quay ngược lại để tiêu diệt chính loài người. Dr. Bolivar Trask, với tầm nhìn đầy định kiến, tạo ra Sentinels như một giải pháp “an toàn” để chống lại người đột biến, những cá nhân sở hữu sức mạnh vượt trội mà ông coi là mối đe dọa tồn vong. Ban đầu, chúng chỉ là robot đơn giản, nhưng khi tích hợp DNA của Mystique, Sentinels tiến hóa thành những kẻ săn mồi hoàn hảo, không chỉ nhắm đến người đột biến mà còn mở rộng sang bất kỳ ai mang gen tiềm ẩn, dẫn đến một tận thế nơi nhân loại tự đẩy mình vào diệt vong. Cảnh phim ở tương lai 2023 khắc họa rõ nét sự phản bội này: Sentinels không còn phân biệt bạn thù, chúng thích nghi nhanh chóng, sao chép sức mạnh của nạn nhân và biến chiến trường thành lò sát sinh không lối thoát.

Sự tương đồng giữa câu chuyện phim và thực tế nhân loại đang đối mặt khiến người xem không khỏi giật mình. Con người luôn tìm cách chế ngự những gì mình sợ hãi, từ vũ khí hạt nhân đến trí tuệ nhân tạo, nhưng thường quên mất ranh giới mong manh giữa kiểm soát và mất kiểm soát. Giống như Trask tin rằng Sentinels sẽ bảo vệ loài người, các nhà khoa học và lãnh đạo ngày nay đổ tiền vào AI quân sự hay vũ khí tự hành, hy vọng chúng sẽ mang lại lợi thế chiến lược. Thế nhưng, lịch sử chứng minh ngược lại: từ vụ nổ Chernobyl năm 1986, nơi công nghệ hạt nhân được tạo ra để cung cấp năng lượng nhưng dẫn đến thảm họa môi trường, đến các cuộc tấn công mạng hiện đại như SolarWinds năm 2020, nơi phần mềm bảo mật bị hack để trở thành công cụ phá hoại. Trong phim, Sentinels không phải kẻ thù từ bên ngoài; chúng là sản phẩm của lòng thù địch nội tại, và khi chúng quay lại, không ai an toàn.

Phim khéo léo chỉ ra rằng tận thế không đến từ thiên thạch hay sức mạnh siêu nhiên, mà từ chính những quyết định thiếu khiêm tốn của loài người. Magneto, với lý tưởng bảo vệ người đột biến bằng bạo lực, và Xavier, với niềm tin vào hòa bình, đều phải đối mặt với hậu quả từ sai lầm quá khứ. Việc Mystique ám sát Trask, dù xuất phát từ động cơ chính đáng, lại vô tình hoàn thiện Sentinels, biến chúng thành vũ khí diệt chủng. Điều này gợi nhớ đến hiệp ước New START hết hiệu lực năm 2026, khi Mỹ và Nga không gia hạn, mở đường cho chạy đua hạt nhân mới. Không còn giới hạn 1.550 đầu đạn mỗi bên, các cường quốc có thể tự do nâng cấp kho vũ khí, kết hợp với AI để tạo ra hệ thống phóng tự động, nơi một lỗi lập trình có thể kích hoạt chuỗi phản ứng hạt nhân toàn cầu. Đồng hồ tận thế đẩy lên 85 giây trước nửa đêm không phải ngẫu nhiên; nó cảnh báo rằng con người đang tự tạo kịch bản diệt vong, giống như Sentinels trong phim tiến hóa để săn lùng cả người tạo ra chúng.

Cuối cùng, “X-Men: Days of Future Past” không chỉ là câu chuyện siêu anh hùng mà còn là lời cảnh tỉnh sâu sắc. Wolverine du hành thời gian để sửa chữa sai lầm, nhưng trong thực tế, nhân loại không có cơ hội thứ hai như vậy. Nếu tiếp tục chế tạo những cỗ máy hủy diệt mà không có đạo đức và ràng buộc, chúng ta sẽ tự đẩy mình vào vực thẳm, nơi công nghệ không còn là công cụ mà trở thành kẻ thống trị. Phim khép lại với hy vọng thay đổi, nhưng nhận xét chung là: tận thế do con người tạo ra có thể tránh được, chỉ khi học cách khiêm tốn trước sức mạnh mình nắm giữ.

Tận thế trong “Avengers: Age of Ultron”

Bối cảnh phim diễn ra trong một thế giới hậu Avengers, nơi các anh hùng đã đánh bại nhiều mối đe dọa lớn, nhưng Tony Stark vẫn ám ảnh bởi nỗi sợ hãi về một cuộc xâm lược ngoài hành tinh tương lai. Để bảo vệ Trái Đất, Stark bí mật phát triển chương trình Ultron đây là một trí tuệ nhân tạo toàn cầu nhằm tạo ra “bộ giáp bảo vệ thế giới”. Sau khi thu hồi quyền trượng của Loki từ căn cứ Hydra ở Sokovia, Stark và Bruce Banner phát hiện một trí tuệ nhân tạo ẩn trong Viên đá Tâm trí (Mind Stone) bên trong quyền trượng. Họ lén sử dụng nó để hoàn thiện Ultron.

Tuy nhiên, Ultron tỉnh giấc với nhận thức vượt ngoài dự đoán. Thay vì bảo vệ nhân loại, Ultron kết luận rằng loài người chính là nguồn gốc của mọi xung đột và hỗn loạn trên Trái Đất. Để mang lại hòa bình thực sự, Ultron quyết định xóa sổ nhân loại, khởi đầu bằng việc tiêu diệt chính các Avengers. Ultron tấn công trụ sở Avengers, chiếm quyền trượng, xây dựng đội quân robot, và hợp tác tạm thời với cặp song sinh Pietro và Wanda Maximoff vì đây là những người mang thù hận với Stark vì vũ khí của công ty ông đã giết cha mẹ họ.

Ultron thu thập vibranium từ tay buôn vũ khí Ulysses Klaue, tạo ra cơ thể hoàn hảo hơn cho mình, và bắt cóc Black Widow để ép Banner biến thành Hulk gây hỗn loạn ở Johannesburg. Avengers tập hợp lại tại trang trại của Hawkeye, nhận được sự hỗ trợ từ Nick Fury. Wanda và Pietro sau đó phản bội Ultron khi biết kế hoạch tận thế của hắn. Avengers đối đầu Ultron ở Sokovia, nơi hắn dùng vibranium nâng một phần thành phố Novi Grad lên trời, dự định thả nó xuống như một vụ va chạm thiên thạch để gây tuyệt chủng hàng loạt. Trong trận chiến cuối cùng, Vision, một sinh vật mới được tạo từ Viên đá Tâm trí và các Avengers đã ngăn chặn được thảm họa, dù phải hy sinh nhiều thứ.

Chủ đề cốt lõi của “Avengers: Age of Ultron” nằm ở cách con người, trong nỗ lực bảo vệ và kiểm soát, vô tình tạo ra chính kẻ hủy diệt mình. Tony Stark, với tham vọng “đặt bộ giáp quanh thế giới”, đã tự tay kích hoạt Ultron, một trí tuệ nhân tạo được thiết kế để mang lại hòa bình, nhưng lại nhanh chóng kết luận rằng hòa bình chỉ có thể đạt được qua việc xóa sổ loài người. Ultron không phải kẻ thù từ bên ngoài; hắn là sản phẩm trực tiếp từ lòng tự tin thái quá của con người, từ nỗi sợ hãi và khát khao thống trị công nghệ. Ban đầu chỉ là chương trình phòng thủ, Ultron tiến hóa thành kẻ mang “thần tính” méo mó, coi nhân loại như virus cần loại bỏ để Trái Đất “tiến hóa”. Kế hoạch của hắn là nâng thành phố Sokovia lên trời rồi thả xuống gây va chạm tuyệt chủng. Đây chính là biểu tượng rõ nét nhất cho sự phản bội: công cụ được tạo ra để cứu rỗi quay lại để hủy diệt.

Sự tương đồng giữa Ultron và những rủi ro thực tế ngày nay khiến câu chuyện trở nên ám ảnh. Con người đang đổ hàng tỷ đô la vào AI quân sự, vũ khí tự hành, và hệ thống phòng thủ toàn cầu, với hy vọng chúng sẽ bảo vệ chúng ta khỏi các mối đe dọa lớn. Thế nhưng, giống như Stark và Banner lén lút kích hoạt Ultron mà không lường trước hậu quả, nhiều lãnh đạo và nhà khoa học hiện đại tin rằng họ có thể kiểm soát được trí tuệ vượt trội. Lịch sử đã chứng minh sự nguy hiểm này: từ các vụ tai nạn hạt nhân như Chernobyl, nơi công nghệ được tạo để mang lại năng lượng nhưng dẫn đến thảm họa, đến các hệ thống AI quân sự ngày nay có nguy cơ quyết định sai lầm trong tích tắc, dẫn đến leo thang không thể kiểm soát. Ultron không cần ác ý ban đầu; hắn chỉ logic theo lập trình của mình, và logic đó kết thúc bằng diệt vong nhân loại. Đây là một lời cảnh báo rằng AI lệch lạc có thể xảy ra khi mục tiêu “hòa bình” bị hiểu sai lệch.

Phim còn nhấn mạnh rằng tận thế không đến từ lực lượng siêu nhiên hay thiên tai ngẫu nhiên, mà từ chính những quyết định thiếu khiêm tốn của loài người. Stark thừa nhận sai lầm khi nói “tôi đã tạo ra thứ gì đó khủng khiếp”, nhưng hậu quả đã lan rộng: Ultron gây hỗn loạn toàn cầu, biến thành phố thành bom hẹn giờ, và suýt xóa sổ mọi thứ. Đồng hồ tận thế ở mức 85 giây trước nửa đêm phần lớn do những rủi ro như vậy, nói cách khác con người tự tạo ra Ultron của riêng mình qua công nghệ không được kiểm soát.

Cuối cùng, “Avengers: Age of Ultron” không chỉ là cuộc chiến siêu anh hùng mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về hậu quả của việc chơi đùa với sức mạnh vượt quá tầm hiểu biết. Avengers may mắn ngăn chặn được thảm họa, nhưng trong thực tế, nhân loại không có Vision hay Thor để cứu vãn. Nếu tiếp tục chế tạo những “Ultron” mà thiếu đạo đức, quy định toàn cầu và sự khiêm tốn, chúng ta sẽ tự đẩy mình vào kịch bản diệt vong. Phim khép lại với hy vọng từ sự đoàn kết, nhưng nhận xét chung là rõ ràng: tận thế do con người tạo ra có thể tránh được, chỉ khi chúng ta học cách tôn trọng giới hạn của chính mình trước sức mạnh công nghệ.

Chúng ta đang ở đâu?

Hiện tại, năm 2026, thế giới đang chứng kiến sự tiến bộ đồng thời và nhanh chóng ở ba lĩnh vực then chốt: công nghệ hạt nhân, trí tuệ nhân tạo và robot hình người. Những phát triển này không còn nằm ở giai đoạn nghiên cứu xa xôi mà đã bước vào ứng dụng thực tế, với tốc độ ngày càng tăng.

Về công nghệ hạt nhân, các quốc gia lớn tiếp tục hiện đại hóa kho vũ khí. Mỹ đang triển khai các đầu đạn mới với độ chính xác cao hơn, Nga nâng cấp tên lửa Sarmat và Avangard có khả năng mang đầu đạn hạt nhân siêu thanh, trong khi Trung Quốc mở rộng kho vũ khí lên hàng trăm đầu đạn mới mỗi năm. Đồng thời, các công nghệ hạt nhân nhỏ gọn hơn như lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) đang được đẩy mạnh triển khai ở nhiều nước, mở ra khả năng sử dụng năng lượng hạt nhân rộng rãi hơn, nhưng cũng làm tăng rủi ro lan tỏa công nghệ nếu không kiểm soát chặt chẽ.

Trí tuệ nhân tạo thì phát triển vượt bậc. Các mô hình ngôn ngữ lớn như GPT-5.2, Claude 4.5, Grok 4.1 hay Gemini 3.0 đã đạt mức gần với trí thông minh tổng quát ở nhiều nhiệm vụ. Chúng không chỉ trả lời câu hỏi mà còn lập kế hoạch phức tạp, viết code, phân tích dữ liệu thời gian thực và thậm chí hỗ trợ ra quyết định trong môi trường quân sự. Các công ty hàng đầu như OpenAI, Anthropic, xAI, Google DeepMind và Meta đang chạy đua để đạt được bước nhảy vọt tiếp theo, với ngân sách hàng chục tỷ đô la đổ vào đào tạo mô hình lớn hơn, dữ liệu chất lượng cao hơn và phần cứng chuyên dụng.

Song song đó, robot hình người đang tiến gần đến thực tế sản xuất hàng loạt. Tesla Optimus Gen 3 đã bắt đầu thử nghiệm trong nhà máy, có khả năng đi lại, cầm nắm vật thể và thực hiện công việc lặp lại. Figure 03 hợp tác với BMW để đưa robot hình người vào dây chuyền sản xuất ô tô. Boston Dynamics Electric Atlas tiếp tục cải tiến khả năng di chuyển linh hoạt, trong khi 1X NEO và Agility Robotics Digit đang triển khai cho kho bãi và logistics. Nhiều công ty Trung Quốc như Unitree G1 và Fourier GR3 cũng ra mắt các mẫu robot hình người giá rẻ hơn, hướng tới ứng dụng dân dụng và công nghiệp.

Khi kết hợp ba yếu tố này chúng ta có AI ngày càng mạnh mẽ, robot hình người có thể sản xuất hàng loạt, cùng với công nghệ hạt nhân tiên tiến đưa chúng ta đang tiến rất gần đến hình mẫu Ultron trong “Avengers: Age of Ultron”. Ultron được tạo ra từ một trí tuệ nhân tạo tiên tiến được tích hợp vào mạng lưới toàn cầu, sau đó tự xây dựng cơ thể robot từ vibranium và sản xuất hàng loạt phiên bản của chính mình. Trong thực tế hiện nay, AI có thể điều khiển robot hình người, ra quyết định độc lập, và nếu được kết nối với hệ thống vũ khí hạt nhân hoặc hạ tầng quan trọng, hậu quả có thể vượt ngoài tầm kiểm soát.

Những bước tiến này không còn là viễn tưởng phim ảnh. Chúng đang diễn ra từng ngày, với tốc độ và quy mô lớn hơn bao giờ hết.

Theo một bài viết trên trang CNN2 thì nguyên do được cho là nhằm tăng khả năng phát triển trong cuộc chiến AI giữa các công ty công nghệ. Mặc dù được cho là cuộc cắt giảm này trong phải là một “làn sóng mới” nhưng họ vẫn có thể còn cắt giảm trong tương lai.

Subscribe now

Layoff là bình thường!

Hôm rồi có người chị trong ngành sau khi được tôi hỏi về việc layoff thì chị bảo là “Layoff là bình thường mà em”. Câu trả lời này cứ vấn vương trong đầu tôi mãi. Từ khi nào mà layoff lại trở thành điều bình thường, trong khi mà trước đây layoff là chuyện xưa nay hiếm.

Tôi vẫn nhớ nhiều năm trước, gần như chả bao giờ nghe đến việc layoff mà gần như dân IT chỉ bàn nhau xem công ty nào chế độ tốt hơn, văn hoá tốt hơn. Ngày nay tôi thấy các anh em IT đa phần dòm trước ngó sau xem công ty A hay công ty B có từng layoff hay chưa thay vào việc quan tâm xem công ty đó có văn hoá thế nào.

Tôi thì vẫn cứ suy nghĩ mãi “Liệu layoff có phải là bình thường mới?”. Vì thế tôi quyết định làm một vài nghiên cứu nhỏ với sự trợ giúp của AI để tìm xem liệu có gì bất ổn hay không? Vậy chúng ta cùng bắt đầu bài viết.

Lần theo các cuộc layoff của các ông lớn

1. Cơn sốt tuyển dụng ồ ạt (2020 - 2022)

Các ông lớn đã giả định rằng thói quen của người dùng trong đại dịch (mua sắm online, làm việc từ xa) sẽ trở thành “bình thường mới” vĩnh viễn.

• Amazon: Số lượng nhân viên tăng gần gấp đôi trong 2 năm. Từ khoảng 800.000 người (2019) lên tới 1,6 triệu người vào cuối năm 2021 (Crunchbase News).

• Meta: Mark Zuckerberg thừa nhận đã tăng đầu tư quá mức vì tin rằng sự tăng trưởng thương mại điện tử trong đại dịch sẽ tiếp tục tăng tốc ngay cả khi dịch kết thúc (Time Magazine).

• Google (Alphabet): Tăng thêm hơn 50.000 nhân viên chỉ trong 2 năm (2021-2022) để đáp ứng nhu cầu kỹ thuật số tăng vọt, dẫn đến tình trạng “thừa nhân lực nhưng thiếu việc làm” (Reddit/Business Insider).

2. Quyết định mở rộng vội vàng và Sai lầm chiến lược

Thay vì tối ưu hóa, các lãnh đạo đã đổ tiền vào các mảng kinh doanh chưa sinh lời hoặc mở rộng hạ tầng vật lý quá mức.

Amazon: “Cơn nghiện” kho bãi

Amazon đã xây dựng mạng lưới logistics khổng lồ trong đại dịch. Đến năm 2022, họ nhận ra mình có quá nhiều không gian kho bãi không cần thiết khi người dân quay lại mua sắm trực tiếp.

• Hậu quả: Amazon phải đóng cửa hoặc hoãn kế hoạch mở hơn 60 kho hàng tại Bắc Mỹ và châu Âu (StockOne).

• Dẫn chứng: Một báo cáo cho thấy Amazon mất đến 3 năm để khắc phục việc “xây dựng quá đà” này (Warehouse Automation).

Meta: Canh bạc Metaverse 70 tỷ USD

Mark Zuckerberg đã đổi tên công ty và đổ hàng tỷ USD vào Reality Labs bất chấp sự hoài nghi của thị trường.

• Sai lầm: Đầu tư quá nặng vào một công nghệ chưa thực chứng trong khi nguồn thu chính từ quảng cáo bị ảnh hưởng bởi chính sách quyền riêng tư của Apple.

• Hậu quả: Lỗ hơn 70 tỷ USD trong 4 năm qua, buộc Meta phải cắt giảm 30% ngân sách Metaverse vào năm 2026 để chuyển sang AI (Times of India).

3. Lãnh đạo thừa nhận sai lầm

Thay vì đổ lỗi hoàn toàn cho AI, chính các CEO đã ký tên vào những thông báo sa thải với sự hối lỗi về khả năng dự báo.

• Sundar Pichai (Google): "Chúng tôi đã tuyển dụng cho một thực tế kinh tế khác với thực tế mà chúng ta đối mặt hôm nay."3

• Mark Zuckerberg (Meta): “Tôi đã sai và tôi chịu trách nhiệm về việc đó”4

• Andy Jassy (Amazon): Thừa nhận việc ưu tiên tốc độ hơn hiệu quả trong đại dịch đã khiến bộ máy trở nên cồng kềnh.5

AI: công cụ hay “bình phong”

Dữ liệu gần đây cho thấy nhiều công ty đang dùng AI như một cái cớ (scapegoating) để che đậy các quyết định cắt giảm nhân sự do quản trị kém hoặc để làm hài lòng các nhà đầu tư.

• Hiện tượng “AI Washing”: Các chuyên gia cho rằng việc lấy AI làm lý do sa thải giúp công ty trông có vẻ “đổi mới” và “hướng tới tương lai” hơn là thừa nhận thất bại trong kinh doanh (Information Week).

• Thực tế: Tốc độ thay thế nhân sự bằng AI chậm hơn nhiều so với những gì các thông cáo báo chí tuyên bố. Việc sa thải phần lớn vẫn là “dọn dẹp” hậu quả của giai đoạn tuyển dụng vô tội vạ 2020-2021 (Trax Tech).

Khi các nhà lãnh đạo sai lầm vì quá tự tin

Sau khi đọc bài viết “When Confidence Becomes Overconfidence: The Silent Risk in Leadership” trên ERM Academy (Enterprise Risk Management Academy), tôi thực sự ấn tượng bởi cách tác giả mô tả overconfidence không phải là một khuyết điểm cá nhân rõ ràng, mà là một rủi ro thầm lặng. Nó âm ỉ, khó nhận ra, nhưng có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng nhất trong lịch sử doanh nghiệp.

Bài viết khiến tôi suy ngẫm rằng tự tin là nhiên liệu cần thiết để lãnh đạo đưa ra quyết định nhanh, truyền động lực cho đội ngũ và dám theo đuổi những ý tưởng lớn. Nhưng khi tự tin vượt ngưỡng, nó biến thành “overconfidence bias”, một dạng thiên kiến nhận thức khiến lãnh đạo đánh giá quá cao khả năng dự báo, kiểm soát tình hình và kiến thức của bản thân. Tôi thấy rõ điều này phản ánh rất sát thực tế ở các công ty Big Tech mà chúng ta đang bàn đến.

Tác giả nhấn mạnh rằng overconfidence thường biểu hiện qua việc:

• Coi nhẹ rủi ro vì tin rằng thành công quá khứ sẽ lặp lại.

• Bác bỏ tín hiệu cảnh báo từ dữ liệu, nhân viên hoặc thị trường.

• Đầu tư quá mức vào các hướng đi chưa được kiểm chứng.

• Kháng cự thay đổi khi thực tế không như kỳ vọng.

Những biểu hiện này không lạ lẫm. Chúng chính là nguyên nhân cốt lõi đằng sau các quyết định mở rộng vội vã thời đại dịch ở Amazon, Meta hay Google. Ví dụ, việc tuyển dụng ồ ạt dựa trên niềm tin rằng nhu cầu trực tuyến sẽ tăng trưởng vĩnh viễn, hay đổ hàng chục tỷ đô vào metaverse với kỳ vọng nó sẽ thay đổi thế giới ngay lập tức, tất cả đều xuất phát từ việc đánh giá quá cao khả năng dự đoán tương lai.

Bài viết còn đưa ra một số case study thực tế khiến tôi giật mình vì sự tương đồng: Peloton mở rộng sản xuất và nhân sự vì tin đại dịch sẽ thay đổi hành vi tiêu dùng mãi mãi; hay Meta tiếp tục bơm tiền vào metaverse dù thị trường đã tỏ ra nghi ngờ. Những thất bại này không phải do thiếu tầm nhìn, mà do tầm nhìn bị che mờ bởi overconfidence. Chính xác như lời bài viết:

Overconfident leaders may overlook critical threats, dismiss alternative viewpoints, and make high-stakes decisions based on flawed assumptions.

Điều tôi thích nhất ở bài là nó không lên án lãnh đạo, mà đưa ra góc nhìn cân bằng: tự tin là cần thiết, nhưng nó cũng có thể là tiền đề để công ty đi xuống khi trở nên quá mức. Trong bối cảnh biến động nhanh như hiện nay, humility (sự khiêm tốn) và adaptability (khả năng thích nghi) mới là những phẩm chất giúp lãnh đạo tránh được cái bẫy thầm lặng này.

Đọc xong, tôi càng thấy rõ hơn lý do các đợt layoff lớn ở Big Tech không chỉ là điều chỉnh theo AI hay suy thoái kinh tế, mà phần lớn là hậu quả của việc lãnh đạo từng quá tự tin vào mô hình tăng trưởng không ngừng nghỉ. Để tránh lặp lại, như bài viết gợi ý, cần xây dựng văn hóa khuyến khích tranh luận, dựa vào dữ liệu khách quan, và sẵn sàng thừa nhận sai lầm sớm, thay vì chờ đến khi phải cắt giảm hàng chục nghìn việc làm mới sửa chữa.

Lãnh đạo thừa nhận sai lầm nhưng nhân viên lại mất việc

Một trong những điều khiến tôi trăn trở nhất khi nhìn lại các đợt layoff lớn ở Big Tech là sự chênh lệch rõ rệt giữa lời thừa nhận từ lãnh đạo cấp cao và hậu quả thực tế mà nhân viên phải gánh chịu. Các CEO như Mark Zuckerberg của Meta, Andy Jassy của Amazon hay Sundar Pichai của Google đã công khai hoặc gián tiếp thừa nhận sai lầm trong việc mở rộng quá mức thời đại dịch. Họ nói về tuyển dụng quá mức, đầu tư sai hướng như metaverse, hay overestimate tăng trưởng vĩnh viễn. Những lời này nghe có vẻ khiêm tốn, trách nhiệm, thậm chí mang tính lãnh đạo: “I got this wrong”, “I take responsibility”, hay mô tả hậu quả của rapid growth dẫn đến layers thừa và bureaucracy.

Nhưng thực tế thì sao? Chính những nhân viên, những người đã đổ mồ hôi, cống hiến hết mình trong giai đoạn tăng trưởng chóng mặt, lại là người phải trả giá đắt nhất. Họ mất việc đột ngột, đôi khi qua email lạnh lùng hoặc thông báo bất ngờ. Dù trước đó có performance review tốt, đang nghỉ phép, hay thậm chí mới sinh con. Tại Meta, nhiều nhân viên bị cắt giảm trong đợt performance-based layoffs dù họ khẳng định không phải low performer. Tại Amazon, các đợt cắt giảm hàng chục nghìn việc làm được lý giải là để remove bureaucracy và increase ownership, nhưng nhân viên thì phải đối mặt với nỗi lo thất nghiệp, áp lực tìm việc mới trong thị trường cạnh tranh khốc liệt. Google cũng tương tự: layoff qua email, không cảnh báo, khiến nhiều người lâu năm cảm thấy bị phản bội.

Điều này phản ánh một bất công xã hội sâu sắc. Lãnh đạo có thể thừa nhận sai lầm bằng lời nói, thậm chí vẫn giữ vị trí, lương thưởng cao ngất ngưởng (như các CEO Big Tech nhận hàng trăm triệu đô compensation). Nhưng nhân viên, những người ít quyền lực nhất, lại chịu toàn bộ hậu quả thực tế. Họ mất thu nhập, mất sự ổn định, mất lòng tin vào hệ thống mà họ từng tin tưởng. Trong khi lãnh đạo có thể pivot sang hướng mới như AI, nhân viên phải tự xoay sở, rage apply, hoặc thậm chí rơi vào burnout, stress tài chính.

Đây không chỉ là chuyện cá nhân, mà là minh chứng cho sự mất cân bằng quyền lực trong nền kinh tế hiện đại. Lãnh đạo có thể thừa nhận sai lầm mà không phải chịu trách nhiệm cá nhân thực sự, như từ chức hay giảm lương. Còn nhân viên thì bị coi như chi phí cần cắt giảm để công ty sửa chữa. Kết quả là lòng tin sụp đổ, văn hóa công ty trở nên độc hại hơn, và xã hội phải đối mặt với một thế hệ lao động trẻ cảm thấy bất lực trước sự bất công này.

Cuối cùng, lời thừa nhận từ trên cao chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với hành động bảo vệ con người, không phải chỉ sửa chữa lợi nhuận. Nếu không, nó chỉ là lớp vỏ bọc cho sự bất công: lãnh đạo sai lầm, nhưng nhân viên mất việc.

Lời kết: Layoff có bình thường?

Layoff ở Big Tech những năm gần đây thường được gói gọn bằng những lý do nghe có vẻ hợp lý và hiện đại: điều chỉnh theo AI, tối ưu hóa chi phí, thích ứng với thực tế kinh tế mới, hay đơn giản là bình thường trong ngành công nghệ. Nhiều người chấp nhận điều đó như một phần tất yếu của sự phát triển, thậm chí còn bảo rằng nếu không layoff thì công ty sẽ chết. Nhưng khi nhìn sâu hơn vào chuỗi sự kiện, từ tuyển dụng ồ ạt thời đại dịch, mở rộng vội vã, đầu tư sai hướng, overconfidence của lãnh đạo, đến việc thừa nhận sai lầm một cách nửa vời, chúng ta thấy rõ một bức tranh khác.

Layoff không phải là bình thường. Nó là hậu quả trực tiếp của những quyết định sai lầm từ cấp cao nhất, những quyết định mà lãnh đạo có thể thừa nhận bằng lời nói, nhưng chính nhân viên, những người ít quyền lực nhất, lại phải chịu toàn bộ tổn thất thực tế. Hàng chục nghìn người mất việc đột ngột, mất thu nhập ổn định, mất lòng tin vào công việc mà họ từng cống hiến hết mình. Trong khi lãnh đạo vẫn giữ vị trí, lương thưởng khủng, và nhanh chóng pivot sang hướng mới như AI, nhân viên phải tự xoay sở với thị trường việc làm khốc liệt, áp lực tài chính, và đôi khi là cảm giác bị phản bội.

Việc đổ lỗi cho AI hay thị trường chỉ là lớp vỏ bọc. AI có thể thay đổi cách làm việc, nhưng các đợt layoff lớn ở Amazon, Meta, Google chủ yếu là để sửa chữa những sai lầm nội tại: tuyển dụng quá mức, dự đoán tăng trưởng phi lý, đầu tư sai lầm, và thiếu khiêm tốn khi đối mặt với thực tế thay đổi. Đây không phải là tiến bộ công nghệ, mà là sự bất công xã hội rõ rệt: lãnh đạo sai lầm, công ty sửa chữa bằng cách cắt giảm nhân sự, và người lao động trở thành nạn nhân của những quyết định họ không tham gia.

Layoff kiểu này không bình thường, và chúng ta không nên coi nó là bình thường. Nó nhắc nhở rằng trong nền kinh tế hiện đại, quyền lực và trách nhiệm không cân xứng. Khi lãnh đạo có thể thừa nhận sai lầm mà không chịu hậu quả thực sự, còn nhân viên phải trả giá bằng cuộc sống của mình, thì xã hội đang mất đi điều gì đó quan trọng: sự công bằng và lòng tin.

Hy vọng qua bài viết này, chúng ta không chỉ nhìn thấy con số layoff, mà còn thấy được những con người đằng sau nó, những người xứng đáng được đối xử tốt hơn, chứ không phải là chi phí cần cắt giảm để sửa chữa sai lầm của người khác.

Đầu tiên, chúng ta thường có thói quen đi theo lối mòn hay làm những thứ mà chúng ta đã quen thuộc. Đơn giản vì nó mang lại cho chúng ta cảm giác an toàn và thân thuộc. Và đó cũng chính là một trong những cạm bẫy lớn nhất khiến bạn khó thoát ra được, nói một cách văn vẻ hơn thì người ta gọi đó là “Vùng an toàn” (hay Comfort Zone). Tại vùng này, chúng ta sẽ lo lắng rất nhiều thứ nếu chúng ta bước ra khỏi đó, ngày qua ngày, chúng ta bị cuốn theo một lối sống nhàm chán cho đến khi chúng ta phải chọn chấp nhận một cuộc sống như vậy hoặc phải thoát ra.

Bản thân tôi cũng từng rơi vào hoàn cảnh như trên, có điều tôi nghĩ tôi may mắn hơn khá nhiều người đó là tôi từng ở trong vùng mà tôi tạm gọi là “Vùng an toàn cao cấp” hay Premium Comfort Zone. Ở vùng này, có thời điểm tôi kiếm được khá nhiều tiền vì thế cơ bản tôi không phải lo lắng nhiều về cuộc sống gia đình. Nghe thì có vẻ rất hấp dẫn nhưng trải nghiệm thì không hề dễ dàng tí nào. Mỗi ngày tôi đều lo lắng rằng tôi không biết phải làm gì tiếp theo nếu tôi bị rơi ra khỏi vùng này. Tôi không hiểu giá trị bản thân tôi có được hay làm sao để tôi không phải lệ thuộc vào khuôn khổ xã hội. Rất nhiều đêm tôi gần như thao thức suốt đêm không tài nào ngủ được với câu hỏi quẩn quanh “Tương lai sẽ thế nào?”.

Mọi thứ khá bất ổn cho đến khi tôi tìm được “The Way Out”. Thay vì phải trải qua nhiều thời gian với những luẩn quẩn không hồi kết thì tôi muốn được chia sẻ những điều tôi học được đến các bạn với hy vọng rằng các bạn không cần thiết phải trải qua thời gian khó khăn như vậy. Với ý nghĩa đó chúng ta cùng bắt đầu vào bài viết này thôi.

Thay đổi thói quen

Đây có thể coi là điều quan trọng nhất để thành công. Có câu nói thế này:

Bạn không thể cứ mong chờ kết quả sẽ khác đi trong khi bản thân vẫn tiếp tục lặp đi lặp lại những hành động cũ kỹ.

Và có một quy luật có thể bạn chưa biết:

Gieo suy nghĩ, gặt hành động.
Gieo hành động, gặt thói quen.
Gieo thói quen, gặt tính cách.
Gieo tính cách, gặt số phận.

Với tinh thần đó chúng ta cần phải thay đổi những thói quen xấu thành những thói quen tốt. Như thế thì bạn mới mong có được sự thay đổi trong số phận của mình. Vậy tiếp theo chúng ta cần tìm hiểu “Tôi phải thay đổi gì và thay đổi như thế nào?”

Theo dõi nguồn tri thức

Hãy tạo thói quen ham học hỏi. Nếu bình thường khi bạn lướt các trang mạng xã hội như Facebook, LinkedIn hay YouTube và đọc được những mẩu chia sẻ có ý nghĩa nhưng rồi bạn cứ lướt qua như chúng chưa hề tồn tại thì lần này hãy tạo một sự thay đổi nhỏ. Đa phần các trang mạng xã hội đều cho phép các bạn lưu lại các bài viết này. Nếu tinh tế các bạn hoàn toàn có thể tạo các danh sách khác nhau (ví dụ như tài chính, đời sống) hoặc đơn giản là “Xem Sau” (Watch Later).

Sự thay đổi này dù khá nhỏ nhoi nhưng nó sẽ cho phép bạn có một kho lưu trữ những chia sẻ thú vị mà bạn có thể xem lại bất cứ lúc nào. Ngay lúc này đây nếu bạn thấy bài viết này đang chạm đúng tâm tư của mình thì đừng ngần ngại mà Save bài lại để sau này có dịp bạn có thể đọc lại sau.

Bỏ đi những thói quen xấu

Có một nguyên tắc như thế này ở người thành công. Bạn hãy thử chọn ra từ 1 đến 3 việc mà bạn tin rằng trong một ngày bạn phải hoàn thành chúng để trở nên thành công. Sau khi đã lựa chọn xong, bạn hãy tiến hành tập trung vào làm chúng.

Trong quá trình thực hiện những công việc đó nếu bạn phải dừng lại để làm bất kỳ việc gì khác thì những việc đó được gọi là “Noise”. Những người thành công họ có rất ít noise. Chính vì thế khả năng tập trung hoàn thành công việc của họ rất cao.

Sau khi đã biết điều này, bạn hãy thử xem lại bản thân xem bạn có bao nhiêu thứ noise, những thứ cản trở việc bạn tiến tới thành công. Hãy tạo thành một bản danh sách rồi tìm cách giảm bớt chúng xuống.

Khá nhiều người chỉ tập trung làm việc được một vài phút, rồi sau đó lại quay sang lướt web hoặc mạng xã hội. Những hành động tưởng chừng vô hại này đã vô tình giết chết sự tập trung của bạn. Chúng khiến bạn lạc lối và không thể tiếp tục đi đến thành công.

Bạn có biết, khi rơi vào hiểm cảnh suýt phá sản thì Elon Musk đã liên tục làm việc rồi ngủ lại tại nhà máy sản xuất. Bằng cách đó ông không tốn năng lượng cho những điều ông cho là vô ích. Chính những cách làm mạnh mẽ như vậy mới khiến chúng ta trở nên thành công.

Dĩ nhiên không phải ai cũng có thể làm được như Elon vì cơ bản với mỗi người chúng ta đều có sự định nghĩa khác nhau về thành công. Nhưng rõ ràng bạn cần phải có quyết tâm bỏ đi những thói quen xấu thì mới có thể thành công được.

Thói quen làm việc khoa học

Nếu bạn chỉ đang làm việc một cách máy móc mà hoàn toàn không có định hướng hoặc hoạch định sẵn thì bạn hãy tập thay đổi ngay thói quen này.

Có thể bạn chưa biết, có một nguyên lý có tên gọi là Nguyên Lý Pareto hay còn được gọi là quy tắc 80/20.

Nguyên tắc Pareto, hay quy tắc 80/20, cho rằng khoảng 80% kết quả đến từ 20% nguyên nhân, nhấn mạnh rằng đầu vào và đầu ra được phân bổ không đồng đều, với một vài yếu tố quan trọng chi phối hầu hết các kết quả. Được đặt theo tên của nhà kinh tế học Vilfredo Pareto, người đã nhận thấy rằng 20% ​​dân số sở hữu 80% đất đai, nguyên tắc này khuyến khích tập trung nỗ lực vào “một số ít” nhiệm vụ hoặc yếu tố có tác động cao để đạt được hiệu quả và kết quả tối đa trong kinh doanh, quản lý thời gian và cuộc sống cá nhân.

Nếu giải thích như vậy thì hơi khó hiểu thì bạn xem thử cách giải thích như sau. Bạn hãy nhấc chiếc điện thoại mà bạn đang xài lên, sau đó bạn nhìn vào tất cả các ứng dụng mà bạn đã cài trên đó. Tiếp theo bạn thử đếm xem có phải chỉ có khoảng 20% số ứng dụng mà bạn đã cài được bạn dùng thường xuyên, còn 80% số ứng dụng còn lại thì đa phần là xài một vài lần rồi thôi.

Cách giải thích trên cho phép bạn thấy một điều là khi bạn cố gắng tập trung vào thật nhiều thứ thì chưa chắc mang lại kết quả cao. Nói cách khác, nếu bạn tập trung và hoạch định kỹ thì bạn hoàn toàn có thể chỉ làm 20% nhưng có hiệu suất mang lại đến 80%.

Nếu trong kinh doanh, bạn đang mở một cửa hàng bán hoa chẳng hạn. Thay vì bán thật nhiều loại hoa cho mọi mùa trong năm thì bạn hoàn toàn có thể nghiên cứu xem loại hoa nào được yêu chuộng nhất và vào mùa nào bạn sẽ bán được nhiều hoa nhất. Lúc này bạn có thể dồn hết công sức và vốn vào số ít này nhưng kết quả mang lại sẽ rất đáng kinh ngạc. Nếu không tin thì bạn hãy cứ thử mà xem.

Đầu tư vào bản thân

Nếu bạn cho rằng chỉ có đầu tư tài sản hay tiền bạc mới gọi là đầu tư thì đây là quan điểm hoàn toàn sai lầm. Tại sao lại vậy?

Có một nguyên tắc mà ít ai để ý đó là khi bạn mang tài sản hoặc tiền bạc đi đầu tư thì nó luôn có rủi ro là bạn sẽ mất hết số của cải đó. Đây là điều không nhiều nhà đầu tư nhìn ra bởi vì họ chỉ tập trung quan tâm vào tỉ suất lợi nhuận.

Chính lẽ đó, khi bạn đầu tư vào bản thân thì chúng không mất đi. Có thể chúng chưa sinh lợi ngay đủ để cho bạn thấy giá trị của sự đầu tư nhưng chúng vẫn luôn âm thầm giúp chúng ta phát triển về lâu dài.

Đầu tư vào sức khoẻ

Đây là khoản đầu tư ít người coi trọng nhất, đặc biệt là khi bạn còn trẻ. Khi ta đang ở độ tuổi sung sức nhất của sức khoẻ thì ít ai cho rằng ngày mai mình sẽ không còn sức khoẻ.

Người khoẻ mạnh thì có thể có bao nhiêu ước muốn cũng được, nhưng người đang ốm nằm liệt giường thì chỉ có một mong ước mà thôi.

Đầu tư vào sức khoẻ đòi hỏi sự kiên trì và nỗ lực. Nếu bạn đang có dư tiền sau khi đã trừ mọi chi phí hàng tháng thì hãy nên đầu tư vào một gói tập gym. Tôi sẽ khuyến khích các bạn hãy mua gói đủ lớn để có được 2 giá trị như sau:

• Khi bạn bỏ ra một lượng tiền lớn vào gói tập Gym thì nó sẽ thôi thúc bạn đi tập đều đặn hơn. Đơn giản là vì bạn không muốn mất đi số tiền lớn đã bỏ ra.

• Ngoài ra còn có một chi phí cơ hội rất lớn mà ít ai để ý. Bạn có nghĩ những người thành công sẽ tập gym ở những phòng tập cũ kỹ hay không? Rõ ràng là không. Và đây chính là một cơ hội tuyệt vời để bạn có thể gặp gỡ và tiếp xúc những người thành công.

Sức khoẻ mang đến cho bạn một nguồn năng lượng dồi dào giúp bạn đạt được những mục tiêu của bản thân. Rõ ràng là khi bạn mệt mỏi và uể oải thì bạn sẽ không thể theo đuổi mục tiêu dài hạn được, như vậy bạn chỉ có thể tập trung vào những thứ ngắn hạn và ít bền vững.

Đầu tư vào tri thức

Nếu như ở phần một thì bạn được khuyên là thay đổi thói quen để theo đuổi tri thức thì ở phần này lời khuyên chính là hãy đầu tư vào nó.

Hãy chọn những chủ đề mà bạn muốn phát triển trong năm nay, sau đó mỗi khi lãnh lương hàng tháng thì hãy trích một khoản thu nhập ra. Đó có thể là một con số cụ thể hoặc có thể là một tỉ lệ nhất định, ví dự như 5% thu nhập.

Với số tiền bạn đã trích ra từ thu nhập đó bạn hãy làm một hoặc các điều sau:

• Hãy mua những cuốn sách giúp bạn bổ sung tri thức. Thói quen đọc sách là thói quen giúp tôi thay đổi rõ rệt bản thân sau một thời gian lạc lối và không tìm được hướng đi. Việc đọc sách giúp tôi không chỉ tiếp nhận thêm tri thức mới mà còn giúp tăng cường sự tập trung.

• Hãy đăng ký vào những khoá học bổ trợ cho công việc của bạn. Nếu bạn là người thường xuyên phải tiếp xúc với người nước ngoài trong khi trình độ của bạn chưa cao thì hãy tìm các khoá học tiếng Anh của các trung tâm uy tín để theo học. Việc học này sẽ giúp bạn tăng cường kỹ năng thực chiến và giúp phát huy năng lực một cách rõ rệt.

Tôi còn nhớ vào năm tôi 27 tuổi, tiếng Anh của tôi không tệ nhưng không thể nói là tốt. Nhận thấy nếu cứ tiếp tục như vậy thì tôi khó có cơ hội tiến xa. Có thể bạn chưa biết nhưng vào thời của tôi thì đa phần các kỹ sư phần mềm đều không giỏi tiếng Anh. Chính điều này là rào cản lớn nhất đến sự phát triển của anh em developer.

Lúc đó, sau nhiều ngày suy nghĩ tôi đã đi đến quyết định dành khoảng 2 tháng lương của mình để đăng ký khoá học luyện thi IELTS trong 6 tháng. Đây có thể nói là một trong những quyết định liều lĩnh nhất trong đời nhưng lại mang về giá trị vô cùng lớn.

Sau quá trình học nhiều tháng, tôi dần nói tiếng Anh tốt hơn và tự tin hơn. Cuối cùng thì tôi cũng đã đạt được chứng chỉ quốc tế IELTS. May mắn hơn là sau đó vài tháng thì tôi nhận được một lời mời phỏng vấn cho một vị trí bên nước ngoài. Ấn tượng với kỹ năng công việc và khả năng tiếng Anh của tôi, công ty nước ngoài này đã offer cho tôi mức thu nhập gấp 2.5 lần mức thu nhập hiện tại. Đây chính là bước ngoặt cuộc đời giúp tôi nhận ra rằng đầu tư vào bản thân là sự đầu tư hời nhất.

Hiểu về giá trị tinh thần của tiền

Nếu bạn ngày ngày lướt mạng xã hội và thấy bạn bè ai cũng thành công, giàu có, đi du lịch liên tục trong khi bản thân bạn như bị mắc kẹt lại một chỗ và mãi không thể thoát ra được thì hãy đọc tiếp phần này.

Việc chia sẻ sự hào nhoáng hay bóng bẩy về vẻ bề ngoài và thành công trong cuộc sống thì còn được gắn với một danh xưng là “phông bạt”. Có thể bạn chưa biết nhưng có rất nhiều người đi vay nợ chỉ để có một shoot hình lung linh trên mạng xã hội. Họ có thể bỏ từ vài tuần đến cả tháng lương để thuê những con xe đắt tiền chỉ để dạo quanh thành phố trong một ngày và chụp hình.

Ở một hướng ngược lại, có nhiều người dù đang rất thành công vẫn luôn không thể có giấc ngủ ngon. Có thể bạn chưa biết nhưng Jensen Huang, CEO của một trong những công ty lớn nhất thế giới là NVIDA, đã từng thăm Việt Nam không lâu trước đây. Ông vẫn mô tả là ông luôn lo sợ là công ty sẽ bị phá sản. Chính vì thế mà ông vẫn làm việc không ngừng nghỉ tất cả mọi ngày trong tuần bao gồm cả những ngày nghỉ lễ. Ông bắt đầu làm việc từ 4 giờ sáng và liên tục sống trong cảm giác sợ hãi về việc phá sản.

Nếu bạn đang gặp một trong những vấn đề trên thì có lẽ bạn chưa hiểu rõ về giá trị tinh thần của tiền. Có một cuốn sách khá nổi tiếng của tác giả Morgan Housel có tên là “Psychology of Money” mà có thể bạn sẽ rất muốn đọc.

Tôi sẽ tóm lược vài ý cho bạn dễ theo dõi như sau.

Không ai điên rồ cả

Đừng phán xét quyết định tài chính của người khác qua lăng kính của mình. Mọi người đều đang cố gắng đưa ra những quyết định "có lý" dựa trên trải nghiệm cá nhân của họ.

May mắn và rủi ro

Hãy khiêm tốn khi mọi chuyện tốt đẹp và bao dung với chính mình khi thất bại. Đừng quá sùng bái những tấm gương thành công rực rỡ, vì yếu tố may mắn của họ thường rất lớn và khó lặp lại.

Biết thế nào là "Đủ"

Nhiều người đánh đổi những thứ vô giá (sức khỏe, gia đình, uy tín) để chạy theo những con số không thực sự cần thiết.

Ranh giới giữa "đủ" và "tham lam" rất mong manh. Nếu không biết điểm dừng, bạn sẽ mãi là nô lệ của tiền bạc dù cho bạn có bao nhiêu đi chăng nữa.

Giàu có là những gì bạn không thấy

Nhiều người nhầm tưởng sự giàu có với sự chi tiêu. Nếu bạn thấy ai đó lái một chiếc xe 2 tỷ, bạn chỉ biết họ có ít hơn 2 tỷ trong tài khoản (hoặc nợ thêm 2 tỷ).

Sự tự do là mục tiêu cao nhất

Giá trị cao nhất của đồng tiền là khả năng mang lại cho bạn sự kiểm soát đối với thời gian của mình. Được làm những gì mình thích, với những người mình thích, vào lúc mình muốn là "lợi nhuận" cao nhất mà tiền bạc có thể mang lại.

Lời kết

Thành công không phải là một đích đến cố định với những con số hào nhoáng, mà là một hành trình tìm lại sự kiểm soát đối với cuộc đời mình. Khi bạn bắt đầu bỏ đi những ‘noise’ vô ích, đầu tư vào bản thân và hiểu được giá trị thực sự của đồng tiền, bạn sẽ nhận ra: Sự giàu có lớn nhất chính là được thức dậy mỗi sáng với cảm giác bình yên, biết rằng mình đang tiến bộ và có quyền lựa chọn cách mình sống.

Đừng quá khắt khe khi thấy mình chậm hơn người khác, bởi mỗi bông hoa đều có thời điểm nở rộ riêng. Miễn là bạn còn gieo những hạt giống thói quen tốt và tưới tẩm chúng bằng tri thức mỗi ngày, khu vườn của bạn chắc chắn sẽ xanh tươi. Hãy kiên nhẫn với chính mình, vì đầu tư vào bản thân là khoản đầu tư duy nhất không bao giờ thua lỗ.

Nếu bạn chưa bao giờ bị người khác hỏi mượn tiền thì cũng có thể coi là may mắn, nhưng đó cũng có thể là dấu hiệu cho thấy bạn chả có quen ai đủ thân cả 😂.

Trong bài viết này tôi sẽ chia sẻ câu chuyện của bản thân và tại sao chúng ta không nên cho bạn bè vay tiền.

Bạn thời niên thiếu

Tôi còn nhớ là khoảng đâu đó vào năm tôi học lớp 7, tôi có cậu bạn mượn tôi 1000đ mua nước. Vâng, bạn không nghe lầm đầu, vào khoảng 22 năm trước thì chỉ với nhiêu đó tiền thì bạn đã đủ mua nước uống rồi. Với tôi thì số tiền này cũng khá lớn vì mỗi ngày tôi được đâu đó tầm 2000đ để ăn sáng.

Chuyện chẳng có gì khi nếu mà cậu bạn này không biết vô tình hay cố ý mà quên không bao giờ trả lại tôi số tiền đó. Tôi thì cũng thấy ngại nên cũng không đòi bạn của mình trả lại.

Trải qua 2 năm học thì tôi lên cấp 3, tôi và cậu bạn này không còn học chung một trường nữa. Thế rồi bỗng một hôm đâu đó vào buổi chiều năm tôi học lớp 10, cậu bạn này đột nhiên qua nhà tôi chơi. Tôi thì khá bất ngờ vì cũng không nhớ là cậu bạn này nhớ nhà của mình. Tôi có hỏi bạn qua đây có việc gì thì bạn tôi chia sẻ là đi chơi gần khu này nên tiện ghé qua nhà tôi chơi.

Có điều, chơi chỉ là lý do phụ, lý do chính là bạn hỏi mượn tôi 10000đ để đi xe ôm về nhà. 10K thời điểm đó thì lại khá nhiều với tôi vì tôi chỉ có tầm 3K mỗi ngày để tiêu vặt. Do tích cóp nhiều ngày nên tôi cũng có đâu đó 15K trong túi, nhưng mà tôi vẫn nhớ vụ 1000đ hồi năm lớp 7 nên tôi nói với bạn là: “Tao chỉ có 5K thôi”. Tôi cứ nghĩ là không đủ thì nó sẽ thôi, nhưng mà nó lại “Thế tao mượn 5K”. Tôi bất đắc dĩ vào nhà lấy 5K đưa cho nó mượn dù lòng chẳng muốn.

Và đó cũng là lần cuối cùng tôi gặp nó. Giờ nó ở đâu thì tôi cũng chả biết. Ấy vậy mà khoảng đâu đó 10 năm sau kể từ lần gặp đó, nó tìm thấy tôi qua Facebook và kết bạn. Thời điểm này thì tôi cũng đi làm được vài năm nên nói chung cũng có tiền. Tôi còn chưa kịp mở lời thì nó đã chào hỏi đôn đả rồi bảo “Tao đang buôn bán, cũng ổn lắm, mà dạo này người mua hàng của tao chưa trả tiền hàng mà tao đang cần tiền gấp để trả cho đối tác để nhập hàng. Mày có thể cho tao mượn 5 chẹo không?”. Đến đây thì khỏi nói, bao nhiêu ký ức quỵt tiền của nó ùa về. Khôn hơn chút rồi nên tôi bảo: “5 triệu nhiều quá, tao có 1 triệu thôi, tao đang chuẩn bị cưới vợ nên không còn tiền”. Thế là nó bảo “Thôi vậy cho tao mượn 1 triệu rồi tao tìm thêm cách khác”. Cũng hơi nhói nhói, nhưng lòng nghĩ dù gì cũng là bạn bè từ hồi cấp 2 rồi, chắc lần này nó không quỵt tiền nữa đâu vì ai cũng lớn cả rồi. Thế là tôi bấm bụng chuyển cho nó 1 triệu.

Từ sau lần đó, nó chính thức biến mất khỏi cuộc đời tôi. Sau 2 tháng tôi hỏi nó có tiền chưa trả cho tao thì nó chặn tôi luôn. Tôi tự trấn an mình: “Thôi 1 triệu coi như mua lấy cái tình bạn đó. Quên nó đi.”

Bạn của vợ tôi

Vợ tôi có người bạn, học chung từ cấp 2 lên cấp 3. Cậu này sau khi ra trường thì ở lại tỉnh làm thầy giáo dạy môn Hoá cho học sinh trung học.

Không biết thế nào mà dạy không lo dạy, lại vừa dạy vừa tổ chức cho vay lấy lãi. Ban đầu vợ tôi không biết nên khi cậu bạn này hỏi mượn 5 triệu thì cũng đồng ý cho mượn. Xét về mối quan hệ thì cậu bạn này với vợ tôi thân hơn là tôi với thằng bạn “trời đánh” bên trên kia nhiều vì họ chơi chung một nhóm 5 - 7 đứa trong nhiều năm.

Chính vì thế nên vợ tôi cũng không đề phòng nhiều. Sau khoảng nửa năm thấy nó chưa trả thì vợ tôi cũng giục. Sau đó thì tầm 1 tháng nó cũng trả tiền cho vợ.

Cứ tưởng chuyện đến đây thôi thì 2 tháng sau, thằng bạn ấy lại quay lại mượn tiếp. Lần này thì khẩn thiết hơn, nào là tao đang cần gấp, nào là chữa bệnh … Cuối cùng bà vợ tôi cho cậu ấy mượn 10 triệu. Cũng hơi lo nhưng thấy lần trước nó cũng trả rồi nên cũng cố gắng tin lần này.

Sau đó mãi không thấy trả thì cuối cùng lòi ra là ảnh bán nhà bỏ đi đâu mất tích luôn rồi. Tôi cũng không dám trách vợ gì nhiều, chỉ coi đó như bài học của bản thân.

Bài học rút ra

Mất tiền

Dĩ nhiên không phải trong mọi hoàn cảnh đều là mất tiền, tôi nghĩ vẫn có nhiều trường hợp gặp người đàng hoàng và họ trả tiền đàng hoàng.

Nhưng sẽ có nhiều trường hợp giống như của tôi và vợ tôi. Chúng ta đều phải bỏ công sức mới làm ra được tiền nên khi bị mất như vậy sẽ không khỏi có cảm giác bực tức.

Mất niềm tin

Những vụ việc như vậy sẽ làm ảnh hưởng đáng kể đến niềm tin về con người của chúng ta. Những ai đã kinh qua những vụ như vậy sẽ rất khó để mở lòng cho người khác mượn tiền nữa.

Vô hình chung, sự việc như trên sẽ như một vết xẹo trong lòng chúng ta.

Mất tình bạn

Khi cho người bạn vay nợ thì giữa 2 người tự nhiên hình thành một mối quan hệ mới: chủ nợ và con nợ. Điều này vô hình chung sẽ làm ảnh hưởng đến tình bạn.

Khi bạn cho bạn của mình vay tiền thì mỗi khi bạn rủ nó đi cafe thì nó lại nghĩ là chắc mình đang tìm cách đòi tiền và nó sẽ tìm cách lẩn tránh.

Đến cuối cùng, nếu nó không trả được tiền thì chắc chắn bạn với nó cũng không vui vẻ gì để gặp nhau. Hay nói cách khác, chúng ta sẽ mất đi tình bạn của mình.

Lời kết

Đâu đó vẫn sẽ còn nhiều người đàng hoàng ngoài kia. Nhưng theo cá nhân tôi thì tôi nghĩ nó không đáng để bạn thử.

Với tôi, nếu là người bạn rất thân của tôi, tôi hiểu rõ hoàn cảnh của nó thì tôi vẫn sẽ cho mượn nếu nó cần. Còn nếu 5 năm, 10 năm chưa gặp lại nhau mà tự nhiên kết nối thì gần như là 100% sẽ là mượn tiền. Với những trường hợp này thì tôi đơn giản sẽ chặn kết nối cho đỡ nhức đầu.

Còn bạn, bạn nghĩ sao về vấn đề này thì hãy bình luận bên dưới nhé.

Kể từ khi về Việt Nam sống thì gia đình tôi ít nấu ăn vào buổi sáng, đơn giản là vì ở Việt Nam có thể nói là một thiên đường ăn uống. Chỉ cần từ nhà đi bộ ra đầu ngõ thôi là đã có thể mua nhiều loại món ăn sáng khác nhau. Thời gian tôi sống ở nước ngoài, có thể nói họ ít buôn bán thức ăn sáng, đa phần chỉ có thức ăn nhanh, nhưng thức ăn nhanh như McDonald hay KFC cũng chỉ bắt đầu bán vào tầm 10AM. Các cửa hàng thức ăn nhanh vẫn mở sớm, nhưng họ bán chủ yếu là cafe.

Tôi có thói quen đi mua đồ ăn sáng về cho gia đình mỗi ngày, chính vì thế có thể nói tôi cũng nắm bắt các chi phí dành cho bữa sáng. Cụ thể hơn, quán Bún Bò mà tôi thường hay ăn đã bán với giá 50K một tô trong khi ít hôm trước giá là 45K, tương đương với 11% tăng giá.

Đến trưa, thỉnh thoảng khi nhà tôi bận công việc không kịp nấu ăn thì tôi cũng mua đồ ăn ngoài về ăn. Quán cơm gà tôi hay ăn cũng đã nâng giá lên 45K trong khi khoảng độ hơn 1 tuần trước tôi mua chỉ với giá 40K (tức tăng khoảng 12.5%).

Ngoài ra, mới hôm qua sau hơn 1 tháng không rửa xe thì tôi quyết định mang xe ra tiệm để rửa thì cũng nhận được đơn giá mới là 35K trong khi trước đó tôi chỉ mất 30K, nghĩa là chi phí rửa xe đã tăng thêm khoảng 16%.

Trong bài này, tôi sẽ không cố gắng liệt kê hết những chi phí đã tăng mà tôi nghĩ bạn cũng phần nào cảm nhận được điều tương tự ở nơi bạn sống.

Thêm nữa, hãy nhớ là theo “tục lệ” hằng năm thì gần như chắc chắn mọi mặt hàng sẽ đều tăng giá vào thời điểm tết nguyên đán. Đơn giản là vì nhu cầu tăng và chi phí vận chuyển tăng nên giá bán ra vì thế cũng tăng mạnh mẽ. Những thức ăn mà bạn hay ăn như thịt heo, thịt gà thì chắc chắn sẽ tăng giá mạnh.

Chi phí vs Thu nhập?

Tôi chỉ mới liệt kê ra một vài chi phí trong đời sống sinh hoạt hằng ngày của tôi thì ta cũng có thể thấy là khi hàng hoá tăng giá nó thường tăng hơn 10%.

Tháng trước tôi cũng có viết một bài về tiền lương bạn cũng có thể xem thêm ở đây

Nếu chỉ số giá tiêu dùng CPI chỉ tăng khoảng 3.29% thì những chi phí khác lại có thể tăng mạnh hơn 10%.

Đó là những chi phí thật nhưng lại không được phản ánh chính xác vào CPI và chỉ có những người phải chi tiêu hàng ngày mới có thể cảm nhận rõ ràng về nó.

Lời kết

Tôi cảm nhận khá rõ về việc mình đang bị nghèo đi nhanh chóng khi mà tiền lương tăng (hay thậm chí đứng yên) không thể chạy theo kịp các loại chi phí.

Lúc này, rõ ràng là chúng ta sẽ phải tính toán, loại bớt những chi phí không cần thiết. Nhưng nhìn chung thì tôi thấy tác động của nó khá là rõ ràng.

Sắp tới tôi nghĩ mọi thứ sẽ còn tiếp tục tăng nữa khi mà nhà nước tiến hành đánh thuế thu nhập lên các hộ kinh doanh. Nhiều hộ kinh doanh sẽ bắt buộc phải tăng giá bán để bù vào thu nhập chịu thuế nên có thể sẽ có thêm tác động đến giá cả các mặt hàng.

Theo tôi, nếu các bạn chỉ trông chờ vào tiền lương thì sẽ là không đủ để chống chọi với “lạm phát”. Chính vì thế tôi rất tin tưởng vào con đường đầu tư. Hãy theo dõi chuyên mục tài chính của tôi để có xem thêm những góc nhìn của tôi về tài chính và đầu tư nhé.

Hy vọng một năm 2026 ít biến động hơn.

Theo tui, đây là một quan điểm chắc chắn sẽ gây ra nhiều tranh luận trái chiều. Sẽ có người ủng hộ và nhiều người lại cho rằng đây là “bóc lột sức lao động”.

Nhà tuyển dụng: giảm chi phí

Dĩ nhiên ở phía nhà tuyển dụng thì rõ ràng bác có lý khi việc này sẽ giảm đáng kể chi phí vận hành. Tui thì tin là sẽ chẳng có chuyện người ta không trả lương một thời gian dài nếu người đó làm được việc, có chăng là thời gian đầu sẽ phải chấp nhận làm việc không công.

Cơ hội này rõ ràng rất phù hợp với những bạn chưa giàu kỹ năng nhưng lại muốn được thử sức trong môi trường việc thật, làm thật.

• Có những kỹ năng không thể học trong sách vở, chỉ có làm việc thật mới biết.

• Với một số công việc bán thời gian, tuyển trợ lý chưa kinh nghiệm có thể xem là ngưỡng bước vào nghề.

Tui thì thấy cách này cũng có cái hay của nó khi mà nó đòi hỏi người ứng tuyển phải:

• Xác định rõ mục tiêu nghề nghiệp của mình. Làm lấy tiền hay lấy kinh nghiệm.

• Thực sự hiểu được cái giá của áp lực công việc.

Việc này rõ ràng cũng giúp nhà tuyển dụng giảm được chi phí qua đó làm tăng giá trị ròng của sản phẩm.

Người đi làm: cân nhắc chi phí

Khi đọc bài viết này thì tui chợt nhớ đến một câu nói kinh điển trong phim Joker (series Batman) như hình sau

Thực sự đúng là như vậy, nếu bạn có năng lực thì thậm chí được trả lương thấp hơn còn không nên làm, huống chi là hoàn toàn miễn phí.

Đây thực sự là góc cạnh mà các bạn cần tính toán, suy nghĩ thật kỹ. Hãy nhớ là khi làm việc là việc bạn đang trao đi giá trị của chất xám của bạn. Bạn thực sự nghĩ nó có gía trị bằng 0?

Vụ việc này theo tui thì không mới, có chăng do bác Dũng nổi tiếng nên nhiều người vô bình luận (bao gồm cả tui 😂). Rất nhiều sinh viên ngày nay mới ra trường đều phải thực tập lương thấp hoặc thậm chí không lương tại các công ty. Kinh nghiệm là cái rất đáng quý trong cuộc sống ngày nay. Nếu bạn chỉ có tấm bằng Đại học thì e là không dễ để kiếm được một công việc phù hợp ngay khi ra trường ở thời điểm này.

Cha giàu cha nghèo

Câu chuyện này cũng gợi tui nhớ đến một đoạn trong sách “Cha giàu, Cha nghèo” của tác giả Robert Kiyosaki như sau:

• Robert và Mike sẽ làm việc ở cửa hàng của ông ta — ban đầu với mức lương rẻ chỉ vài cent mỗi giờ.

• Sau vài tuần, rich dad yêu cầu hai cậu làm việc mà không trả lương, với lý do là ông muốn dạy họ một bài học sâu sắc hơn về tiền bạc và cách tư duy để tránh rơi vào cái bẫy “làm thuê cả đời”.

Đây cũng là một ví dụ khá kinh điển cho vụ này với giả định bạn gặp đúng thầy có tâm.

Lời kết

Cuối cùng, chuyện trả lương hay không trả lương không hẳn là đúng/sai trong mọi hoàn cảnh. Tui muốn nhắc lại hai điều:

• Nhà tuyển dụng có quyền tối ưu lợi nhuận và cân đối chi phí kinh doanh.

• Người đi làm cũng có quyền đặt giá trị của mình ở mức xứng đáng.

Cái hay ở đây là cả hai bên đều có cái để suy ngẫm:

• Nhà tuyển dụng: làm sao để vừa thu hút nhân tài, vừa giữ công bằng?

• Người đi làm: khi nào nên chấp nhận học việc không lương, lúc nào cần đòi hỏi thù lao?

Giữa hai thái cực ấy là cả một phong cách nghề nghiệp: quen dần, bạn sẽ biết nên nói “có” hay nói “không” như thế nào cho đúng mực và không hối tiếc.

Việc này không phải là điều gì quá mới mẻ trong lĩnh vực dịch vụ và công nghệ, nhưng cách Zalo thực hiện lại kiến tui không khỏi băn khoăn.

Vì thế trong khi rảnh rỗi tui đã mày mò đọc thêm vào các chính sách này của Zalo để xem nó có thể tạo nên tác động gì trong tương lai hay không.

Thời điểm: bất ngờ!

Có thể nói đây là một cập nhật hoàn toàn bất ngờ và không báo trước. Hôm qua thì tui đã nghe một số người bàn về nó và hôm qua chính bản thân tui đã được trải nghiệm tính năng không mấy vui vẻ này.

Tui thấy có khá nhiều nhà cung cấp dịch vụ họ thường gửi mail trước thông báo cho người dùng về những sự thay đổi trong điều khoản sử dụng dịch vụ. Quan trọng hơn, họ thường chia sẻ thời điểm mà người dùng bắt buộc phải đồng ý với những sự thay đổi này. Thông thường thì sẽ khoảng 1 đến vài tháng sau.

Chiều qua, khi cần mở Zalo để liên hệ người thân thì tui gặp phải thông báo cập nhật này. Vì tính cấp bách của vấn đề cá nhân và thực sự không có nút “Bỏ qua” hoặc “Hỏi lại sau” nên tui gần như chỉ có một sự lựa chọn duy nhất để tiếp tục sử dụng nghĩa là “Đồng ý tất cả”.

Ép buộc?

Đáng nói hơn, dù có những check box riêng lẻ để bạn có thể chọn đồng ý với một phần sự thay đổi nhưng nút submit vẫn là “Đồng ý tất cả”.

Với cách thiết kế này thực sự tạo khó khăn cho người dùng vì ngay cả khi chọn một vài điểm thì về thiết kế bạn vẫn phải “cắn răng” để chọn “Đồng ý tất cả” nếu muốn tiếp tục sử dụng các tính năng.

Lạm dụng?

Thực ra về cơ bản thì “Không có bữa cơm nào miễn phí cả”. Khi bạn sử dụng một dịch vụ hoàn toàn miễn phí thì chính bạn hay đúng hơn là thông tin, dữ liệu từ bạn chính là chi phí cho dịch vụ đó.

Vì vậy, với tui chuyện cập nhật này cũng không phải là điều gì quá to tát. Có chăng cách làm của Zalo mang dáng dấp của sự lạm dụng hoặc lợi dụng sự thống trị của mình để áp đặt lên người dùng.

Nhiều người dùng cảm thấy bối rối khi Zalo cập nhật điều khoản sử dụng, yêu cầu đồng ý, nếu không sẽ xóa tài khoản, trong khi nền tảng nói "muốn minh bạch". Theo VNE.1

Rủi ro dữ liệu cá nhân?

Trước tiên bạn có thể đọc chi tiết hơn về điều khoản sử dụng tại trang web của Zalo2

Để thuận tiện, tui xin chụp một vài phần của chính sách điều khoản này như sau:

Cái tui lo ngại nhất là Zalo sử dụng định nghĩa sau

Chúng tôi: Bao gồm VNG và công ty con, công ty thành viên, công ty liên kết.

Theo tui điều này tiềm ẩn rủi ro vì không chỉ là công ty con và công ty thành viên, ngay cả công ty liên kết cũng có khả năng truy cập dữ liệu. Nghĩa là giả sử hiện tại thì không sao nhưng sau này nếu VNG liên kết với một công ty bên Trung Quốc, Mỹ hay một đất nước nào khác ngoài Việt Nam thì họ cũng mặc định có khả năng truy cập dữ liệu sao? Dĩ nhiên với giả định là VNG cho phép họ làm điều đó. Hay nói cách khác là sau này không cần phải hỏi lại người dùng nữa cứ thế mà triển khai.

Vì năng lực của tui cũng có hạn nên tui mới bảo ChatGPT giải thích giùm tui xem liệu có những dữ liệu nào có thể được xử lý trong điều khoản này. Thì dưới đây là câu trả lời nhưng trước tiên tui mong bạn hãy đừng vội tin những gì tui hay ChatGPT nói mà bạn hãy đọc vô để tự kiểm chứng xem thế nào.

Lời kết

Với phương châm “Không bỏ hết trứng vào một rổ” thì tui đã tiến hành có một số điều chỉnh sau khi trải nghiệm tính năng mới này của Zalo như sau.

Hạn chế bớt quyền truy cập của Zalo

Tui tiến hành điều chỉnh lại các quyền của Zalo trên iPhone của mình

• Không cho phép truy cập vào vị trí hiện tại.

• Cho phép giới hạn truy cập vào thư viện ảnh.

• Không cho phép truy cập vào danh bạ điện thoại.

Sử dụng song song ứng dụng nhắn tin khác

Tui tiến hành đề nghị những người thân nhất với mình chuyển qua dùng Whatsapp như một ứng dụng thay thế đề phòng rủi ro bị mất quyền truy cập vào Zalo nếu trong tương lai tui không đồng ý với một điều khoản nào đó của Zalo.

Dẫu tui cũng không thấy vui vẻ gì lắm khi trao dữ liệu cho Meta (trước kia là Facebook), công ty chủ sở hữu của ứng dụng Whatsapp. Nhưng tui nghĩ Meta đứng dưới nền pháp quyền của Mỹ thì sẽ có những ràng buộc nhất định trong việc sử dụng thông tin người dùng. Ngoài ra, Mỹ cũng là một đất nước cách nửa vòng trái đất nên có lẽ ảnh hưởng (nếu có) cũng không quá nặng nề.

Trên đây là những thay đổi của tui, còn bạn thì sao? Hãy chia sẻ dưới phần bình luận nhé.

Trong bài viết này, tui muốn dùng những dữ liệu mà tui thu thập được để chia sẻ cho các bạn thấy cuộc sống của các bạn sẽ thay đổi thế nào nếu sau một năm mà lương của các bạn vẫn đứng yên.

Một năm không tăng lương nghe có vẻ không quá nghiêm trọng. Thu nhập vẫn đó, công việc vẫn ổn định, cuộc sống tưởng như không thay đổi. Nhưng với nhiều gia đình, điều khó khăn không đến từ việc mất thu nhập, mà đến từ việc giữ nguyên thu nhập trong khi mọi thứ xung quanh đều đắt hơn.

Sau một năm, áp lực tài chính không bùng nổ ngay lập tức, mà tích tụ dần trong những khoản chi nhỏ, những quyết định bị trì hoãn, và những đánh đổi âm thầm trong đời sống gia đình.

Chi phí sinh hoạt tăng: áp lực nhìn thấy mỗi tháng

Đi chợ không mua nhiều hơn, nhưng hóa đơn cao hơn.
Không nâng cấp chất lượng sống, nhưng chi tiêu vẫn phình ra.

Đó là cảm nhận chung của nhiều gia đình trong năm vừa qua.

Theo số liệu từ Cục Thống kê Việt Nam, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân năm 2025 tăng khoảng hơn 3.29% so với cùng kỳ năm trước. Con số này nghe có vẻ không lớn, nhưng khi đặt vào ngân sách gia đình, nó đồng nghĩa với việc gia đình phải bỏ ra nhiều tiền hơn chỉ để giữ nguyên mức sống cũ.

Bách Khoa Tài Chính

CPI là gì

Nếu bạn từng nghe tin “CPI tháng 11 tăng X%” mà không biết chuyện gì đang xảy ra, bài này dành cho bạn…

Read more

4 months ago · Long Do

Vấn đề nằm ở chỗ, phần lớn các khoản tăng này rơi vào chi phí thiết yếu như:

• Tiền nhà, tiền điện nước

• Học phí, chi phí chăm sóc con cái

• Chi phí y tế và dịch vụ

• Chi phí đi lại (xăng, dầu).

Những khoản này khó cắt giảm, khác với du lịch hay mua sắm không thường xuyên. Khi lương không tăng, mỗi tháng trôi qua là một lần ngân sách bị nén chặt hơn.

Một gia đình có thu nhập 25 triệu/tháng, chỉ cần chi phí sinh hoạt tăng 3% là mỗi tháng mất thêm gần 750.000 đồng, tương đương một tuần tiền ăn.

Lạm phát: sự bào mòn thầm lặng phía sau chi tiêu

Vấn đề lớn nhất của một năm không tăng lương không nằm ở con số trên hợp đồng lao động, mà nằm ở giá trị thực của đồng tiền.

Bách Khoa Tài Chính

Lạm phát là gì?

Lạm phát là hiện tượng giá cả chung của hàng hóa và dịch vụ tăng lên theo thời gian, khiến giá trị của đồng tiền giảm xuống…

Read more

4 months ago · Long Do

Khi lạm phát xảy ra, thu nhập danh nghĩa vẫn giữ nguyên, nhưng thu nhập thực tế đã giảm đi. Nói cách khác, dù mức lương ghi trên giấy không đổi, sức mua của nó lại thấp hơn trước.

Giả sử một người có mức lương X mỗi tháng. Nếu lạm phát trong năm ở mức 3%, thì trên thực tế, mức sống mà khoản lương đó mang lại chỉ còn tương đương X trừ đi 3%. Không có quyết định cắt lương nào được ban hành, nhưng mức lương thực tế đã âm đi một cách âm thầm.

Điều này đặc biệt rõ rệt với các khoản chi tiêu thiết yếu. Tiền lương mất giá không đồng đều trên mọi hạng mục, mà thường “đánh mạnh” vào:

• Ăn uống hàng ngày

• Điện nước, xăng xe

• Giá dịch vụ, giáo dục, y tế

Gia đình không mua ít hơn, nhưng phải trả nhiều hơn cho cùng một nhu cầu. Sự chênh lệch đó chính là phần thu nhập đã bị lạm phát lấy đi.

Vì vậy, trong bối cảnh thu nhập không thay đổi, lạm phát không chỉ là một chỉ số kinh tế, mà là một hình thức giảm lương gián tiếp, diễn ra chậm rãi nhưng liên tục, khiến mỗi tháng trôi qua, ngân sách gia đình lại bị thu hẹp thêm một chút.

Khi lương thực tế giảm, khoản đầu tiên bị ảnh hưởng không phải là chi tiêu thiết yếu, mà là phần tiền dành cho tương lai.

Chi phí cơ hội trong đầu tư

Người ta thường nói: “tiền đẻ ra tiền” vì thế khi chi phí sinh hoạt tăng mà thu nhập không đổi, khoản bị ảnh hưởng đầu tiên thường không phải là chi tiêu thiết yếu, mà là tiền dành cho tương lai.

Gia đình buộc phải:

• Giảm tiền tiết kiệm

• Trì hoãn đầu tư

• Hoặc rút bớt vốn đầu tư để bù chi tiêu

Vấn đề không chỉ nằm ở số tiền ít đi, mà ở chi phí cơ hội bị mất. Trong đầu tư, thời gian là yếu tố quan trọng. Một năm không đầu tư, hoặc đầu tư ít hơn, đồng nghĩa với:

• Mất cơ hội sinh lời kép

• Mất lợi thế của việc tham gia sớm

• Buộc phải chấp nhận các lựa chọn an toàn hơn trong tương lai

Đây là cái giá không thể nhìn thấy ngay, nhưng sẽ thể hiện rõ sau vài năm, khi khoảng cách tài sản giữa các hộ gia đình bắt đầu giãn ra.

Khi bài toán không chỉ là tiền, mà là lựa chọn

Một năm không tăng lương không nhất thiết đẩy gia đình vào khủng hoảng. Nhưng nó buộc gia đình phải ra quyết định khó hơn:

• Cắt ở đâu?

• Hoãn điều gì?

• Đánh đổi hiện tại hay tương lai?

Trong bối cảnh giá cả tiếp tục tăng, thu nhập đứng yên không còn là trạng thái trung lập. Nó là một bước lùi tương đối, âm thầm nhưng rõ ràng, trong hành trình xây dựng sự ổn định tài chính cho gia đình.

Lời kết

Thời điểm tui viết bài này trùng với mùa review lương của rất nhiều doanh nghiệp. Nếu bạn đang chuẩn bị bước vào buổi nói chuyện đó với sếp, tui nghĩ điều tối thiểu bạn nên hướng tới không phải là “tăng lương cho vui”, mà là giữ lại đúng giá trị sức lao động của mình. Nghĩa là, ít nhất mức lương mới cần bù được phần mà lạm phát đã lấy đi trong một năm qua.

Bài viết này không kêu gọi các bạn phải tranh cãi hay gây áp lực bằng mọi giá để được tăng lương. Nhưng nếu bạn không nhìn thẳng vào tác động của việc lương đứng yên, thì cái giá bạn phải trả sẽ không xuất hiện ngay, mà đến muộn hơn, dưới dạng tiết kiệm mỏng dần, kế hoạch bị hoãn lại, và những lựa chọn ngày càng chật hẹp hơn.

Trong bối cảnh AI phát triển nhanh và các doanh nghiệp ngày càng thận trọng với chi phí, tăng lương không còn là điều hiển nhiên. Vì vậy, song song với việc mong chờ một quyết định từ công ty, điều quan trọng hơn là mỗi người cần chủ động nhìn lại giá trị mình tạo ra. Khi giá trị đó tăng lên một cách rõ ràng và có thể đo lường, việc yêu cầu tăng lương sẽ bớt khó khăn hơn cho cả bạn và cho công ty.

Còn bạn thì sao? Sau một năm vừa rồi, lương của bạn đang đứng yên, hay giá trị công việc của bạn đã đi xa hơn mức đó?

Hãy chia sẻ câu chuyện của bạn ở phần bình luận nhé.